Στόχος της συγκέντρωσης είναι η απαίτηση, από το ΥΠ.ΑΝ., να απορρίψει τις θετικές γνωμοδοτήσεις, που έχει εκδώσει η ΡΑΕ, για εγκατάσταση λιθανθρακικών μονάδων στο Μαντούδι, στην Αντίκυρα Βοιωτίας και, πρόσφατα, στη Λάρυμνα, καθώς, επίσης, και η απαίτηση να μην εκδώσει η ΡΑΕ νέες θετικές γνωμοδοτήσεις για τις αιτήσεις, που έχουν κατατεθεί για τον Αστακό Αιτωλοακαρνανίας και το Αλιβέρι.

   Οι “Πολίτες κατά του λιθάνθρακα”, δίκτυο που αποτελείται από κινήσεις πολιτών όλης της Ελλάδας και η “συμμαχία ενάντια στο λιθάνθρακα”, που συγκροτούν το WWF Ελλάς με δήμους και κοινότητες, από τις περιοχές εγκατάστασης των μονάδων αυτών, έχουν, ήδη, δρομολογήσει τη συλλογή υπογραφών, κάτω από κείμενο – έκκληση κατά του λιθάνθρακα, με πρώτο σταθμό την 5η Ιουνίου, παγκόσμια μέρα περιβάλλοντος. Η συλλογή υπογραφών γίνεται και μέσα από το διαδίκτυο, στη διεύθυνση: http://www.gopetition.com/online/19116.html

Της Συντονιστικής Επιτροπής

«ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΣΚΟΥΠΙΔΙΩΝ ΤΗΣ  ΑΘΗΝΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ (Lafarge) ΣΤΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΤΗΣ ΣΤΟ  ΑΛΙΒΕΡΙ»

Την αδιαπραγμάτευτη απόφασή τους να μην συναινέσουν αλλά και να μην επιτρέψουν την καύση των σκουπιδιών της Αθήνας με την μορφή R.D.F.  στην τοπική τσιμεντοβιομηχανία διατράνωσε η Τοπική Κοινωνία κόντρα στους σχεδιασμούς ΑΓΕΤ – ΕΣΔΝΑ – Κυβέρνησης – ΥΠΕΧΩΔΕ που επαναφέρουν τον θέμα με την αναμορφωμένη επανυποβαλλόμενη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.  

Πάνω από χίλιοι κάτοικοι της Περιοχής , στην μεγαλύτερη μέχρι σήμερα εκδήλωση – συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε ποτέ στην  περιοχή, παρά το δύσκολο της μέρας και ώρας ανταποκρίθηκαν μαζικά στο κάλεσμα της Συντονιστικής Επιτροπής Αγώνα και γέμισαν ασφυκτικά τον χώρο του Εργατικού Κέντρου και των γύρω δρόμων, παρακολουθώντας ακόμα και όρθιοι και από οθόνης τα τεκταινόμενα στο εσωτερικό της αίθουσας.

Σε μια ιδιαίτερα προσεγμένη, ως προς την μορφή και την ποιότητα της οργάνωσής της εκδήλωση, η οποία τελούσε υπό την επίσημη υποστήριξη και συμπαράσταση του Ιατρικού Συλλόγου Εύβοιας, οι κάτοικοι παρακολούθησαν επί τρεις και πλέον ώρες με απόλυτη ησυχία και ιδιαίτερη προσοχή – κρεμάμενοι από τα χείλη τους – τις τεκμηριωμένες εισηγήσεις και απαντήσεις στα ερωτήματα που διατυπώθηκαν των ειδικών επιστημόνων, οι  οποίοι   παρουσίασαν την  αλήθεια για τις σοβαρές επιπτώσεις στην Υγεία μας και στο Περιβάλλον από την καύση σκουπιδιών  στην ΑΓΕΤ-ΗΡΑΚΛΗΣ  και αποδόμησαν, ένα προς ένα, τα επιχειρήματα των θιασωτών της καύσης.

Καλωσορίζοντας ομιλητές και παρευρισκομένους ο επικεφαλής της Συντονιστικής Επιτροπής Αγώνα  κ. Λαγανάς τόνισε:

 «…Η ΑΓΕΤ ξαναϋπέβαλε αναμορφωμένη την Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και επιμένει υπεροπτικά να ζητάει έγκριση για καύση σκουπιδιών RDF.

Χάνουν τον καιρό τους όσοι πιστεύουν ότι θα εγκαταλείψουμε τον αγώνα μας. Θα βρουν  τον Λαό του Αλιβεριου και της γύρω περιοχής εμπρός τους. Στις 23 Μάιου συζητάτε η ΜΠΕ στην Νομαρχιακή Επιτροπή Περιβάλλοντος θα ήμαστε εκεί μέσα στα πλαίσια των θεσμών της πολιτείας να δώσουμε την μάχη μας .Ζητάμε να ξανά έρθει το θέμα στο Νομαρχιακό Συμβούλιο και να ηγηθεί η Νομαρχία του αγώνα να μην καούν τα σκουπίδια της Αθήνας στην Εύβοια Σήμερα στο ΑΛΙΒΈΡΙ αύριο στη Χαλκίδα και στο βάθος περιμένει και η Ριτσώνα .Την  άδεια πρέπει να την υπογράψει ο Υπουργός ΥΠΕΧΩΔΕ .Στα γραφεία όμως  όλων  ( Βουλευτων υπηρεσιών ,Υπουργών κλπ) μαζί με όλες τις απόψεις και παρατηρήσεις μας  πάνω-πάνω   θα είναι το κείμενο με την κραυγή αγωνίας 700 νέων μανάδων της περιοχής που λένε όχι σε αυτό το έγκλημα και  ζητάνε ένα καθαρό και υγιεινό περιβάλλον για τα παιδία τους.  Θα τις αγνοήσουν και αυτές;…)

Την βεβαιότητα παραγωγής επικίνδυνων χημικών ουσιών της ομάδας  των   διοξινών  και φουρανίων - σύμφωνα με μελέτες που έχουν γίνει σε χώρες της Ε.Ε., της Αμερικής και της Αυστραλίας – αλλά και της παρουσίας Υδραργύρου από την ομάδα των Βαρέων Μετάλλων στα απαέρια ,λόγω σύνθεσης των σκουπιδιών (παρουσία ενώσεων χλωρίου και υδραργύρου) και των αντικειμενικά κατασκευαστικών προδιαγραφών των τσιμεντάδικων, καθώς και την βασική επισήμανση, πως η σύμφωνα ακόμα από τους ίδιους εμφανιζόμενη ως σταθερή κυμαινόμενη περιεκτικότητα χλωρίου – βασικού στοιχείου για την παραγωγή των συγκεκριμένων επικίνδυνων ρύπων – στα  απορρίμματα, αυτή εν τούτοις είναι σε τιμές μεγαλύτερες από τις αντίστοιχες των σημερινών καυσίμων που χρησιμοποιούνται στην μονάδα (κάρβουνο-πετ κωκ) δημιουργώντας συνθήκες μεγαλύτερης επικινδυνότητας, διατύπωσε στην εισήγησή του ο Καθηγητής του Τμήματος Τεχνολογιών Αντιρρύπανσης  ΤΕΙ Δυτι-κής Μακεδονίας Πέτρος Σαμαράς. Ο Διδάκτωρ Χημικός Μηχανικός και Επιστημονικός Σύμβουλος του αγώνα των κατοίκων  συμπερασματικά κατέληξε πως «η χρήση του RDF πρέπει οπωσδήποτε να μην εφαρμοστεί διαφορετικά τα προβλήματα που αναμένονται να δημιουργηθούν στην περιοχή και στους κατοίκους θα είναι σοβαρά».

Τους μηχανισμούς επηρεασμού της ανθρώπινης υγείας , τις σοβαρές αυτόνομες επιπτώσεις των συγκεκριμένων παραγόμενων ρύπων κατά την καύση των σκουπιδιών αλλά κυρίως την συνεργιστική και πολλαπλασιαστικά αθροιστική δράση τους συνδυασμένα με αυτούς από την γενικότερη βιομηχανική και  ανθρώπινη δραστηριότητα, σε συνθήκες μάλιστα γενικότερων  και σημαντικών -πολλές από τις οποίες τείνουν να γίνουν μη αντιστρεπτές -μεταβολών  στο παγκόσμιο κλίμα, εξέθεσε με απλό, αναλυτικό και ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο ο  Κων/νος Γουργουλιάννης, Πνευμονολόγος Καθηγητής Ιατρικής – Αντιπρύτανης Πανε-πιστημίου Θεσσαλίας.

Την ανάγκη εφαρμογής της «αρχής του ΕΛΑΧΙΣΤΟΥ ΡΙΣΚΟΥ στα όρια των κινδύνων της αεροπορικής πτήσης» στην εξεταζόμενη περίπτωση πριν παρθεί οποιαδήποτε απόφαση από την επίσημη Πολιτεία , διατύπωσε ο Διδάκτωρ Μηχανικός Γιώργος Διλιντάς και Τεχνικός Διευθυντής μεγάλου ξένου Πιστοποιητικού οργανισμού, αφού η  περίπτωση έκλυσης των συγκεκριμένων ρύπων είναι τραγική και δημιουργεί καταστάσεις πρακτικά μη αντιστρέψιμες για το περιβάλλον και την υγεία των κατοίκων που θα επηρεάσουν. Σύμφωνα δε με την παρουσιασθείσα προσωπική και πειραματική επιστημονική του εμπειρία από την συμμετοχή του σε μεγάλο οικονομικό πρότζεκτ στην Ιταλία για την καύση σκουπιδιών(RDF) με σκοπό την ανάκτηση ενέργειας ,σε συνθήκες εργαστηρίου και  πολλαπλών διαφορετικών επιλογών προσομοίωσης, κατέστη- σε κάθε περίπτωση – πρακτικά αδύνατη η αποφυγή παρα-γωγής διοξινών με την υφιστάμενη τεχνολογία της εποχής.

Ο Χημικός Μηχανικός  και μέλος της Διοικούσας Επιτροπής του Τεχνικού Επι-μελητηρίου Ελλάδας  Γρηγόρης Γρηγοριάδης  στάθηκε αναλυτικά στα επιδεχόμενα σοβα-ρών επιφυλάξεων και κριτικής  γεγονότα που συνοδεύουν την διαδικασία αδειοδότησης  (προέγκριση ΥΠΕΧΩΔΕ, υπογραφή μνημόνιου μη δημοσιοποίησης, απουσία μετρήσεων και παρουσίασης στοιχείων και δεδομένων για το πρωτόγνωρο για την χώρα εγχείρημα, απουσία δεδομένων κατάστασης συνεργιστικής ρύπανσης στην περιοχή, κλπ). Πρόβαλλε  την πραγματι-κότητα  της μη ύπαρξης απόλυτα ασφαλών χρήσεων της τεχνολογίας και της απουσίας μηχα-νισμών απόλυτης διασφάλισης από τις περιπτώσεις  αστοχίας κατά την καύση, και επέμεινε πως η έννοια των ορίων των εκπομπών που θεσπίζονται κάθε φορά μπορεί να πατάνε στα δεδομένα της στιγμής που διαθέτει κάθε φορά η επιστήμη και η τεχνική, αλλά κυρίως αποτε-λούν αποτελέσματα πολιτικών και οικονομικών συμφωνιών . Ενώ κλείνοντας , στάθηκε στο γεγονός πως η ανθρώπινη υγεία και ζωή δεν είναι δυνατόν να μπαίνει κάτω από τα κέρδη και τα οικονομικά συμφέροντα.

Στις νομικές πλευρές και τα κενά της  εξεταζόμενης περίπτωσης  με βάσει την Εθνική Νομοθεσία και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο στάθηκε ο εξειδικευμένος στο Περιβαλλοντικό Δίκαιο,  Δικηγόρος LLM HAIDELBERG  Νίκος Κόλιας , παρουσιάζοντας, αναλυτικά και τεκμηρι-ωμένα, ανάλογες δεδικασμένες  θετικά για τα αιτήματα των κατοίκων περιπτώσεις από το αρ-μόδιο Ανώτατο Ακυρωτικό Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, εμφανιζόμενος ιδιαίτερα αισιόδοξος για την νομική δικαίωση σε τυχόν προσφυγή στην περίπτωση που δοθεί από το ΥΠΕΧΩΔΕ  έγκριση καύσης στην ΑΓΕΤ.

Στην συγκέντρωση  παρευρέθηκαν ο Βουλευτής ΠΑΣΟΚ Εύβοιας Γιώργος Παπαγε-ωργίου, ο Βαγγέλης Αποστόλου Μέλος της Πολιτικής Γραμματείας του Συνασπισμού, ως εκπρόσωπος του Προέδρου του Αλέξη Τσίπρα, και αντιπροσωπείες της Νομαρχιακής Επιτρο-πής Εύβοιας του ΚΚΕ με την Κατερίνα Δημάκη και της Δημοκρατικής Αναγέννησης με τον κ. Παπαϊωάννου. Χαιρετισμούς συμπαράστασης  απέστειλαν οι Βουλευτές Εύβοιας : Νέας Δημοκρατίας κ. Λιάσκος, ΠΑΣΟΚ κ. Περλεπέ- Σηφουνάκη  και ΚΚΕ Μαρίνος , που λόγω ανειλημμένων υποχρεώσεων δεν μπόρεσαν να παρευρεθούν.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν οι παρεμβάσεις των Δημάρχων Ταμυναίων κ. Καράπα, Δυστίων κ. Μαστροκώστα και Αυλώνος κ. Κατσούλη και ο χαιρετισμός της αντιπροσωπείας του Δήμου Ερετρίας που  δήλωσαν την υποστήριξή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στον αγώνα των κατοίκων και των φορέων του.  Καταλυτικές ήταν οι τοποθετήσεις  των εκπροσώπων του Τμήματος Εύβοιας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, που όπως σαφώς δηλώθηκε εκφρά-ζει σε Τοπικό Επίπεδο την θέση του Επιστημονικού Τεχνικού κόσμου της Χώρας,    Προέδρου του κ Καμαριώτη και του εκπροσώπου του Ιατρικού Συλλόγου Ευβοίας , Νομαρχιακού Συμβούλου κ. Βλαχογιώργου οι οποίοι αφού εξέθεσαν τις επιστημονικές  απόψεις  που ανάγκασαν τους φορείς τους να εναντιωθούν στην σχεδιαζόμενη καύση των σκουπιδιών  από την τοπική τσιμεντοβιομηχανία, διαβεβαίωσαν το παριστάμενο κοινό πως ο Επιστημονικός Κόσμος του Νομού θα σταθεί σταθερά μέχρι τελικής δικαίωσης κοντά στα συμφέροντα της τοπικής κοινωνίας και της Εύβοιας.

Την συμπαράστασή τους  εξεδήλωσαν  οι Δημοτικοί Σύμβουλοι Δήμου Ταμυναίων Πιλάτης, Μπόκαρης, Κατσαμάγκος, Βαλαγιαννόπουλος, Πάττας, και πάνω από τριάντα μαζικοί φορείς της ευρύτερης Περιοχής

Με  ψήφισμά της που υιοθέτησε, η συγκέντρωση ζητά:

1           Να απορριφθεί  κάτω από οποιουσδήποτε όρους και προυποθέσεις η επαναδιατυπωμένη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων όσον αφορά την καύση των σκουπιδιών , την χρήση επικίνδυνων πρώτων υλών(ιπτάμενη τέφρα-ερυθρά ιλύς) και την εγκατάσταση τόσο μεγά-λου συστήματος αφαλάτωσης στον κλειστό Κόλπο του Αλιβερίου.

2           Να υποχρεωθεί η Εταιρεία να προχωρήσει στο κλείσιμο όλων των υπαίθριων ανοικτών αποθηκών καυσίμων και πρώτων υλών όπως και στην προστασία των φυσικών πόρων.

3           Να αρχίσει επί τέλους ο συνολικός έλεγχος της περιοχής από την άποψη της επιβάρυνσής της σε ρύπους.

4           Να μελετηθεί και να χρηματοδοτηθεί η εκπόνηση Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Μελέτης της περιοχής για την φέρουσα ικανότητά της να υποδέχεται Βιομηχανικές δραστηριότητες και η υλοποίηση ενός σχέδιου περιβαλλοντικής αναμόρφωσης της Περιοχής.

ΑΛΙΒΕΡΙ 10/05/2008

Η ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΜΑΖΙΚΩΝ ΦΟΡΕΩΝ

   Το κείμενο που ακολουθεί καταπιάνεται με το επιχείρημα ότι  η εισαγωγή του λιθάνθρακα στο ενεργειακό μείγμα της χώρας και η αύξηση της συμμετοχής λιγνίτη – λιθάνθρακα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να συμβαδίσει  με τις  οδηγίες και τους κανονισμούς της Ε.Ε..

Ποια είναι η ενεργειακή πολιτική της Ε.Ε., με την οποία πρέπει να συμβαδίσει η Ελλάδα;

   Πέρα από τις οδηγίες και τους κανονισμούς περί ενέργειας, για τη μη ενσωμάτωση (π.χ. Οδηγία 2002/91 για την ενεργειακή απόδοση) ή για τη μη ικανοποιητική πρόοδο και  λήψη μέτρων (π.χ., οδηγία 2001/77/ΕΚ για ΑΠΕ) των οποίων έχει καταδικαστεί, η Ελλάδα, για να είναι σύννομη, όπως διακηρύττει και λεκτικά τουλάχιστον επιθυμεί, θα πρέπει να δει το νέο πλαίσιο τής Ενεργειακής Πολιτικής για την Ευρώπη (10/1/07). Συγκεκριμένα με ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, COM(2007)) έχει ξεκαθαριστεί ότι  οι στρατηγικοί στόχοι και δεσμεύσεις της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ θα κυμανθούν στο παρακάτω πλαίσιο: 

·         Η ΕΕ, στις διεθνείς διαπραγματεύσεις, επιδιώκει τη μείωση κατά 30% των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου όσον αφορά τις αναπτυσσόμενες χώρες μέχρι το 2020, σε σύγκριση με το 1990. Επιπλέον, μέχρι το 2050 οι συνολικές εκπομπές πρέπει να μειωθούν μέχρι 50%, σε σχέση με το 1990, που σημαίνει ότι στις βιομηχανικές χώρες πρέπει να μειωθούν κατά 60 έως 80%.

·         Δέσμευση τώρα ότι η ΕΕ θα μειώσει οπωσδήποτε, κατά 20% τουλάχιστον, τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου μέχρι το 2020 σε σύγκριση με το 1990.

    Η Ελλάδα για να είναι σύννομη με την ΕΕ θα πρέπει να προγραμματίσει την ενεργειακή της πολιτική μέσα στο παραπάνω πλαίσιο. Μια σημερινή δέσμευση σε μονάδες λιθάνθρακα από την Ελλάδα που έχουν διάρκεια ζωής 40 με 60 χρόνια, μακροπρόθεσμα, θα δημιουργήσει πολλά προβλήματα στις σχέσεις της χώρας με την ΕΕ. Η Ελλάδα θα αναγκασθεί να αναλάβει το σημαντικό κόστος  και να κλείσει μερικές από αυτές στο μέλλον αν πράγματι θελήσει να πετύχει τους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της ΕΕ. Εκτός και αν η Ελλάδα έχει λόγους να πιστεύει  ότι τα άλλα μέλη της ΕΕ θα μειώσουν τις εκπομπές τους σε τέτοιο βαθμό, ώστε να υπερκαλύψουν τις αυξήσεις τη Ελλάδας.

   Αλλά πώς προετοιμάζεται η Ελλάδα για να εναρμονιστεί με τη Ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική; Και τα 3 σενάρια από την  πρώτη έκθεση για το Μακροχρόνιο Ενεργειακό Σχεδιασμό  προβλέπουν (ή σχεδιάζουν)  μη συμμόρφωση με τους παραπάνω στόχους και δεσμεύσεις της ΕΕ. Οι προβλεπόμενες εκπομπές ΑΘ από την Ελλάδα  σύμφωνα με τη έκθεση σχεδιασμού  αποκλίνουν κατά πολύ από τα παραπάνω όρια. Αλλά ας δούμε με λεπτομέρεια πως αντιμετωπίζει η Ελλάδα το θέμα.

Ανεξέλεγκτος αριθμός αδειών

Σύμφωνα με την  πρώτη έκθεση για το μακροχρόνιο ενεργειακό σχεδιασμό, η ΡΑΕ (μέχρι τον Αύγουστο 2007 έχει δώσει θετικές γνωμοδοτήσεις  για θερμοηλεκτρικούς σταθμούς ισχύος 7.289,5 MW.  Εκτός από το Μαντούδι, (460 ΜW), έχει δοθεί θετική γνωμοδότηση από τη ΡΑΕ και για τα Άσπρα Σπίτια της Βοιωτίας (ισχύος 600 ΜW). Παράλληλα, έχουν γίνει δημόσιες αναγγελίες  για τη δημιουργία μονάδων στον Αστακό (600 ΜW), στο Αλιβέρι (800 ΜW) και στη Λάρυμνα  (800 ΜW). Μόνο αυτές οι πέντε νέες μονάδες (Νέα 22/12/2007) θα επιβαρύνουν το περιβάλλον με επιπλέον 16,8 εκατ. τόνους διοξείδιο του άνθρακα ετησίως, που ισοδυναμεί με ετήσια αύξηση των εθνικών εκπομπών CO2 κατά 12%.

   Επίσης, έχουν προγραμματισθεί νέες λιγνιτικές μονάδες, συνολικής ισχύος 1.100 ΜW στη Πτολεμαΐδα (450ΜW), στη Μελίτη (450MW) και Αμύνταιο (200ΜW). Παράλληλα, ξανασυζητιέται η πιθανότητα αξιοποίησης των κοιτασμάτων λιγνίτη στη Δράμα που μπορεί να καλύψει τις ανάγκες ενός σταθμού ισχύος 1.500 MW.

   Ένας έλεγχος στα επίσημα αρχεία θετικών γνωμοδοτήσεων της ΡΑΕ δείχνει ότι από το 2006 μέχρι τώρα οι θετικές γνωμοδοτήσεις που έχουν δοθεί για θερμο-ηλεκτρικές μονάδες (συμπεριλαμβανομένων και αυτών με φυσικό αέριο) είναι συνολικής ισχύος 6.033ΜW . Αυτή τη στιγμή η ΡΑΕ εξετάζει (δεν έχει γνωμοδοτήσει ακόμα) νέες αιτήσεις για θερμοηλεκτρικές μονάδες ισχύος  2.758 ΜW. Αν σκεφτεί κανείς, ότι η συνολική εγκατεστημένη ισχύς ηλεκτροπαραγωγής στην Ελλάδα είναι 14.051 MW και λάβει υπόψη την υποχρεωτική αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ, μιλάμε για υπερκάλυψη των αναγκών της χώρας σε ηλεκτρισμό.

   Με πολύ απλά μαθηματικά αναρωτιέται κανείς πως η Ελλάδα θα μπορέσει να μειώσει τις εκπομπές ρύπων, στα όρια που έχει επιβάλλει η ΕΕ. Αυτή τη στιγμή, μάλιστα, έχει υπερβεί τούς στόχους του Κιότο από το 2005. Συγκεκριμένα το Κιότο έδινε δικαίωμα στη Ελλάδα να αυξήσει τις εκπομπές της από το 1990 μέχρι το 2012 κατά 25%, ενώ μέχρι το 2005 η Ελλάδα είχε ήδη αυξήσει τις εκπομπές της πάνω από το όριο στο 25,4%. Το ΚΑΠΕ υπολογίζει ότι από το 2005 μέχρι το 2020 η Ελλάδα θα πρέπει να μειώνει κάθε χρόνο τις εκπομπές της κατά 1.74 % για τις μονάδες που είναι ενταγμένες στο ΕΣΚΔΕ και 4 % για τις μη ενταγμένες μονάδες. Τα παραπάνω μέτρα μόνο αύξηση εγγυώνται, δεδομένου ότι σύμφωνα με την ΙΕΑ (2005) για κάθε παραγομένη MWh από λιθάνθρακα εκπέμπονται μεταξύ 0.68 τονων CO2  (μονάδες συνδυασμένου κύκλου IGCC) και 0.94 τόνων CO2 για μονάδες κονιορτοποιημένου λιθάνθρακα (PCC). Δυστυχώς, υπάρχουν μικρά περιθώρια βελτίωσης.  Εκτιμάται  ότι οποιεσδήποτε βελτιώσεις στην αποδοτικότητα των τεχνολογιών ηλεκτροπαραγωγής με λιθάνθρακα μπορούν μακροπρόθεσμα να μειώσουν τις εκπομπές CO2  μόνο κατά 8 %.

Δυσμενείς προβλέψεις

   Έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (“Greenhouse gas emission trends and projections in Europe 2007”), προβλέπει ότι η Ελλάδα θα αυξήσει τις εκπομπές της (από το έτος βάσης, 1990) κατά 46%. Σχεδόν διπλάσια αύξηση από αυτή που ορίζει το Κιότο. Η ίδια έκθεση δείχνει ότι η  Ελλάδα  δεν έχει πάρει ουσιαστικά μέτρα για να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις της.

   Σύμφωνα με το “καλύτερο” σενάριο του υπάρχοντος  μακροχρόνιου σχεδιασμού (που εξετάζουμε παρακάτω) οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου προβλέπεται να αυξηθούν κατά 32 %, τη στιγμή που η Ελλάδα θα κληθεί να μειώσει τις εκπομπές της το 2020 κατά 25 %-30 %, σε σχέση με τα επίπεδα του 2010.

Προϊστορία που δεν εμπνέει εμπιστοσύνη

   Η Ελλάδα έχει μια αρνητική προϊστορία σε σχέση με τη συμμόρφωσή της στα όρια εκπομπών. Συγκεκριμένα, άρθρο  της εφημερίδας Βήμα, (6/1/2008) αναφέρεται  σε καταστρατήγηση των ορίων εκπομπών, που ρυθμίζει το Εθνικό Σχέδιο Κατανομής Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΕΣΚΔΕ) από τη ΔΕΗ. Εννέα, από τις 29 εγκαταστάσεις της ΔΕΗ, υπερέβησαν τις επιτρεπόμενες εκπομπές CO2 που προέβλεπε η ΕΣΚΔΕ, σε ποσοστό άνω του 20%.

   Πρόσφατα, (16/1/08) η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης καταδίκασε τη Ελλάδα (προσφυγή ΙΜΔΑ ) γιατί δεν προστατεύει το δικαίωμα για προστασία της υγείας των κατοίκων που ζουν σε λιγνιτικές περιοχές. Επισημαίνεται στην έκθεση ότι “όταν οι μετρήσεις για την ποιότητα του αέρα δείχνουν ότι υπάρχει υπέρβαση των ορίων, οι ποινές που επιβάλλονται είναι περιορισμένες και δεν έχουν αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Ακόμη η απόφαση τόνισε  ότι “η κυβέρνηση δεν παρέχει επαρκώς ακριβείς πληροφορίες που να ισοδυναμούν με έγκυρη εκπαίδευση για τα πρόσωπα που ζουν στις λιγνιτικές περιοχές“.  “Πολύ λίγα έχουν γίνει για να οργανωθεί επιδημιολογική παρακολούθηση κατοίκων κι εργαζομένων και επίσης δεν έχει γίνει καμιά μελέτη νοσηρότητας“.

   Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα  της εφημερίδας Πρώτο Θέμα (14/4/08),  η Ελλάδα είναι η πρώτη από τις 141 χώρες που έχουν επικυρώσει το Πρωτόκολλο του Κιότο που εκλήθη σε απολογία στην Επιτροπή Συμμόρφωσης του ΟΗΕ. Η εφημερίδα αναφέρει ότι “οι εξηγήσεις που έδωσε πρόσφατα στην αρμόδια Επιτροπή στην Βόννη, η ομάδα του ΥΠΕΧΩΔΕ με επικεφαλής τον υφυπουργό Περιβάλλοντος κ. Σταύρο Καλογιάννη, κρίθηκαν ανεπαρκείς, καθώς η χώρα μας με βάση τη γνωμοδότηση του ΟΗΕ, δεν είναι σύννομη με το Πρωτόκολλο“. Όπως αναφέρεται στο ίδιο δημοσίευμα “είναι πολύ πιθανό όμως η χώρα να μπει σε καθεστώς επιτήρησης“.

   Πώς να έχουμε εμπιστοσύνη όταν οι κάτοικοι τέτοιων περιοχών αναγκάζονται να προσφεύγουν στα Ευρωπαϊκά δικαστήρια για να προστατευτούν από τη ρύπανση του λιθάνθρακα; Όταν διεθνείς οργανισμοί καταδικάζουν τη χώρα για ελλειπείς μηχανισμούς ελέγχου και προστασίας από τη λιθανθρακική ρύπανση; Όταν διεθνείς αξιόπιστοι οργανισμοί βρίσκουν ότι οι χώρα δεν είναι σύννομη στις υποχρεώσεις της και δεν πείθονται από τις εξηγήσεις των υφυπουργών μας;

   Με βάση τα παραπάνω στοιχεία και περιορισμούς που επιβάλλει η ΕΕ δεν μπορούμε να δούμε πως η δημιουργία τόσο πολλών νέων μονάδων λιθάνθρακα θα μειώσει τις εκπομπές και η Ελλάδα θα είναι μέσα στα νόμιμα πλαίσια που ορίζει η ΕΕ. Επιπλέον, η προϊστορία της Ελλάδας σε θέματα ελέγχου και προστασίας της υγείας από τη ατμοσφαιρική μόλυνση, οι αργοί ρυθμοί συμμόρφωσης, η έλλειψη αποτελεσματικών μηχανισμών και η ελλιπής  εφαρμογή μέτρων μέτρησης και ελέγχου των παραβιάσεων δημιουργούν ελάχιστη εμπιστοσύνη στους πολίτες.

Μαντούδι 16/4/08

Σύλλογος Περιβάλλον και Πολιτισμός Δήμου Κηρέως – kireas.org

Αλεξανδρούπολη 14-4-2008

ΠΡΟΣ:

ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Προστασίας του Περιβάλλοντος ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ                                                                                           

κ. Βουλευτές 

   Με την ευκαιρία της επίσκεψης σας στις 14-4-2008 στον Ν. Έβρου καταγράψαμε ένα σημαντικό αριθμό οξυμένων περιβαλλοντικών προβλημάτων  που απασχολούν τον τόπο μας, και παραθέτουμε τις προτάσεις μας για την αντιμετώπιση τους. Καταθέτουμε δημόσια τις θέσεις μας, με την ελπίδα να συμβάλλουμε στην προσπάθεια  πλήθους φορέων του τόπου μας για την επίλυση των ζητημάτων αυτών που ταλανίζουν την περιοχή μας. Τα πλέον φλέγοντα περιβαλλοντικά προβλήματα στην περιοχή μας, έχουν ως εξής:

1)            Στο κέντρο του Ν. Έβρου μεταξύ των Δήμων Διδυμοτείχου και Ορφέα, ένα τεράστιο σε έκταση πεδίο βολής 70000 στρεμμάτων έχει προκαλέσει τις αντιδράσεις των πολιτών και των πολιτικών όπως ήταν φυσικό, γιατί απαξιώνεται η περιοχή και ουσιαστικά ακυρώνεται η γεωργική και κτηνοτροφική δραστηριότητα των κατοίκων οι οποίοι ουσιαστικά  καλούνται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Το Υπουργείο  Άμυνας από όσα γνωρίζουμε δεν διέψευσε τις καταγγελίες ότι  χρησιμοποιούνται εκεί  οπλικά συστήματα με απεμπλουτισμένο ουράνιο. Η γεωγραφική θέση της περιοχής μας συνεπάγεται την διατήρηση στρατιωτικών δυνάμεων , όμως αυτό δεν δικαιολογεί την λειτουργία του πεδίου βολής για άσκηση των μονάδων της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας και της Θράκης.

2)            Ο αγωγός πετρελαίου Μπουργκάς- Αλεξανδρούπολης μια ιδιωτική πρωτοβουλία και επένδυση, εμφανίζεται βέβαια ως έργο εθνικής σημασίας που αμφισβητείται, όμως η σχετική μελέτη αν υπάρχει  είναι απρόσιτη  για τους πολίτες, και αυτό αντίκειται  στην Σύμβαση Άαρχους 1998, και στην οδηγία Ε.Κ. 2003/28-1-2003 που κατοχυρώνει την πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες.

Δημιουργείται έτσι η εντύπωση ότι στο θέμα αυτό η Πολιτεία μας τοποθετεί στην κατηγορία των πολιτών με περιορισμένα δικαιώματα. Υπενθυμίζουμε  ότι σε αντίστοιχες περιπτώσεις στο Μπουργκάς  και τη Σωζόπολη της Βουλγαρίας, καθώς και στην Κροατία  πραγματοποιήθηκαν δημοψηφίσματα, και με συντριπτική πλειοψηφία οι πολίτες που ψήφισαν, εξέφρασαν την αντίθεση τους στους αγωγούς πετρελαίου. Θα προτείναμε να παρακολουθήσετε την ημερίδα  της Πρωτοβουλίας πολιτών ενάντια στον αγωγό πετρελαίου την 9-4-2008, και επειδή αυτό δεν έγινε σας καλούμε να ενημερωθείτε από τις εισηγήσεις των ομιλητών ώστε να έχετε υπόψη και την άλλη άποψη που τεκμηριώνει επιστημονικά τους εφιαλτικούς κινδύνους που εγκυμονεί  ο αγωγός για το θαλάσσιο οικοσύστημα στο Θρακικό πέλαγος, και στο Αιγαίο πέλαγος, με όλες τις αρνητικές συνέπειες για την οικονομία της περιοχής που θίγεται.  

3)            Το Εθνικό Πάρκο του Δέλτα Έβρου  είναι από τους πιο σπουδαίους υγροβιότοπους της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Όμως αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση περιοχής στην οποία δεν εφαρμόζεται η κείμενη νομοθεσία, και αυτό οδήγησε στην αυθαίρετη άσκηση πολλών δράσεων. Παράδειγμα οι εκατοντάδες αυθαίρετες καλύβες-βίλες  που υπάρχουν για να εξυπηρετούν προφανώς την ανάπτυξη  πολλών παράνομων δραστηριοτήτων. Η κατάσταση αυτή αφαιρεί από τις περιοχές των Δήμων Φερών και  Τραϊανούπολης την δυνατότητα ανάπτυξης  του οικοτουρισμού  που θα έφερνε σημαντικά οικονομικά οφέλη στους κατοίκους. Προτείνουμε όπως ακριβώς συμβαίνει άλλους γνωστούς  υγροβιότοπους της χώρας να υπάρξει επιτέλους αποτελεσματική προστασία του Δέλτα Έβρου, για να επιτευχθεί η αειφορική  διαχείριση του.  

4)            Εφόσον αδειοδοτηθούν και λειτουργήσουν  τα χρυσωρυχεία είναι βέβαιη η  περιβαλλοντική καταστροφή που συνοδεύεται από την τεράστια οικονομική ζημιά της περιοχής μας. Στην υλοποίηση αυτής   της επένδυσης αντιτίθενται όλοι οι πολιτικοί, επιστημονικοί, συνδικαλιστικοί, και πολιτιστικοί φορείς του τόπου μας . Όμως οι Υπουργοί Ανάπτυξης και ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε αντιμετωπίζουν το θέμα με την λογική του Πόντιου Πιλάτου και ουσιαστικά ευνοούν την λειτουργία τους. Πρόταση μας  είναι όσον αφορά την αντιμετώπιση τους είτε να απορριφθεί η Μ.Π.Ε. από τα αρμόδια Υπουργεία, είτε να ρυθμισθεί νομοθετικά το θέμα ώστε να αποτρέπει οριστικά η εγκατάσταση των χρυσωρυχείων.  Όσον αφορά την «ανάπτυξη» που επικαλούνται οι Υπουργοί και η εταιρεία χρυσού, για άλλη μια φορά αντιπροτείνουμε την αναπτυξιακή πρόταση μας για την περιοχή των χρυσωρυχείων.

·         Κήρυξη του γνωστού δάσους της Μαύρης Πεύκης  ως διατηρητέου Μνημείου της  Φύσης. Η σχετική εισήγηση βρίσκεται στα γραφεία του Γενικού Γραμματέα της Περιφέρειας. Έτσι θα αναπτυχθεί ο οικοτουρισμός.

·         Αξιοποίηση της  γεωθερμίας  που υπάρχει σε αφθονία  στην παραθαλάσσια περιοχή της Θράκης.

·         Ανάπτυξη βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας που προσφέρεται στην περιοχή αυτή.

·         Ανάδειξη των 18 αρχαιολογικών χώρων της ευρύτερης περιοχής για να αναπτυχθεί και ο αρχαιολογικός τουρισμός.

 5)            Τα περιβαλλοντικά και αναπτυξιακά προβλήματα της Σαμοθράκης είναι γνωστά σε όλους. Πριν από 12 χρόνια προτείναμε την κήρυξη του Εθνικού Δρυμού « Μαρτίνη- Σάος». Τα Υπουργεία Γεωργίας και ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε. έχουν εγκρίνει τους όρους της ειδικής   περιβαλλοντικής  μελέτης. Οι αρμόδιες τοπικές Υπηρεσίες εισηγήθηκαν την κήρυξη της περιοχής ως Εθνικού Δρυμού. Το ίδιο έκαναν και το Νομαρχιακό Συμβούλιο Έβρου. Όπως και το Δημοτικό Συμβούλιο Σαμοθράκης. Όμως κανείς δεν εξασφάλισε ακόμη την πίστωση για την χρηματοδότηση της μελέτης. Σας προτείνουμε να πάρετε θέση ως επιτροπή για την προστασία του Περιβάλλοντος.

6)     Η Ρ.Α.Ε.( Ρυθμιστική Αρχή ενέργειας) έχει επιλέξει κάποιες περιοχές στην Στερεά Ελλάδα για εγκατάσταση μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με λιθάνθρακα.(εισαγόμενο). Παράλληλα έχει επιλέξει τους Ν. Μαγνησίας, Καβάλας, και Έβρου ως πιθανές θέσεις λόγω των  λιμανιών ,για να εγκαταστήσει μονάδες λιθάνθρακα. Η αντίδραση για όλες αυτές τις μονάδες είναι πανελλαδική, και η Οικολογική Εταιρεία Έβρου συμμετέχει σε αυτήν την κινητοποίηση. Δεν αποκλείεται να πραγματοποιηθούν και εδώ οι μαζικές συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας  όπως ακριβώς έγινε στην Καβάλα και στο Μαντούδι. Το ερώτημα μας είναι γιατί θα εισάγουμε τον ρυπογόνο λιθάνθρακα και δεν χρησιμοποιούμε την ατέλειωτη ηλιακή ενέργεια όπως δεσμεύθηκε η χώρα μας;

κ. Βουλευτές,

   Εμείς ως ενεργοί πολίτες με ευαισθησία για την βιώσιμη ανάπτυξη επικαλούμαστε το δικαίωμα για την προστασία του περιβάλλοντος που απορρέει  από το άρθρο 24 του Συντάγματος, και αγωνιζόμαστε για τον σκοπό αυτό. Περίτρανη απόδειξη είναι ο δεκαετής αγώνας μας ενάντια στα χρυσωρυχεία .

   Εσείς ως Επιτροπή της Βουλής για την προστασία του Περιβάλλοντος είσθε υποχρεωμένοι να πράξετε το ίδιο, επειδή το ίδιο άρθρο ορίζει ότι η προστασία του Περιβάλλοντος είναι υποχρέωση του Κράτους.

  Σας καλούμε λοιπόν να δράσετε στο Εθνικό Κοινοβούλιο έτσι όπως ορίζει το Σύνταγμα, ώστε ο Ν. Έβρου να διατηρηθεί ως οικολογικός παράδεισος και να μη μετατραπεί σε μη βιώσιμη τοξική και ρυπογόνο χαβούζα.                                       

Η ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΕΒΡΟΥ

   Στην πρώτη έκθεση για το μακροχρόνιο ενεργειακό σχεδιασμό για την Ελλάδα, 2008-2020, επισημαίνεται ότι:

“Οι εκπομπές ανά μονάδα ακαθάριστης εγχώριας κατανάλωσης ενέργειας είναι από τις υψηλότερες στην ΕΕ. Ο λόγος είναι η κυρίαρχη θέση του λιγνίτη και του πετρελαίου στο ενεργειακό μείγμα της χώρας. Οι μισές περίπου εκπομπές CO2 στην Ελλάδα, προέρχονται από τον τομέα παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας όπου το 83% οφείλεται στη καύση λιγνίτη”.

Απάντηση στην αιτίαση της κυβέρνησης να εισάγει λιθάνθρακα για να αυξήσει τη ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας σε ηλεκτρισμό 

Ο Σύλλογος  Περιβάλλον και Πολιτισμός του Δήμου Κηρέως αποφάσισε να απαντήσει στις αιτιάσεις της κυβέρνησης για την εισαγωγή λιθάνθρακα στο ενεργειακό μείγμα. Σε δυο προηγούμενες δημοσιευμένες  μελέτες τις οποίες μπορείτε να βρείτε στις ιστοσελίδες μας www.kireas.org  ο σύλλογος αντέκρουσε με έγκυρα στοιχεία τα επιχειρήματα ότι ο λιθάνθρακας είναι αναγκαίος για να καλυφθούν οι αυξανόμενες ανάγκες της χώρας σε ηλεκτρισμό και για να  κρατηθούν οι τιμές ηλεκτρικού ρεύματος χαμηλές.   Η τρίτη κυβερνητική αιτίαση στην οποία απαντά ο   σύλλογος είναι ότι ο λιθάνθρακας θα αυξήσει την ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας σε ηλεκτρισμό. Ο σύλλογος έχει αποστείλλει ταχυδρομικά  τα επιχειρήματα του για όλες τις παραπάνω αιτιάσεις της κυβέρνησης να εισάγει λιθάνθρακα στο ενεργειακό μείγμα στους 300 της Βουλής, τους αρμοδίους υπουργούς και υφυπουργούς και υπηρεσίες. 

Πώς η Ελλάδα αντιμετωπίζει την ασφάλεια εφοδιασμού; 

Η “πράσινη βίβλος της ΕΕ για αειφόρο ανταγωνιστική και ασφαλή ενέργεια” επισημαίνει την ανάγκη για μια αειφόρο, αποδοτική και διαφοροποιημένη σύνθεση ενεργειακών πηγών. Μιλάει για την επιτακτική ανάγκη ενός συνολικού στρατηγικού στόχου, “με τον οποίο θα εξισορροπούνται οι στόχοι της αειφόρου χρήσεως της ενέργειας, της ανταγωνιστικότητας και της ασφάλειας του εφοδιασμού“. Πάνω σε αυτές τις γραμμές θα κινηθεί η ανάπτυξη της επιχειρηματολογίας μας.

 Επιχείρημα 1:

Ο λιθάνθρακας χρειάζεται για να αντικαταστήσει τα εγχώρια στερεά καύσιμα που στερεύουν 

Σύμφωνα με την έκθεση μακροχρόνιου ενεργειακού σχεδιασμού τα αποθέματα λιγνίτη στην Ελλάδα ανέρχονται στους 3.200 εκατ. τόνου, 90% των οποίων βρίσκεται στη Βόρεια Ελλάδα.  Με τους σημερινούς ρυθμούς παραγωγής και σύμφωνα με τη ΔΕΗ τα λιγνιτικά αποθέματα τής Μεγαλόπολης εξαντλούνται σε 25 χρόνια  και αυτά της Δυτικής Μακεδονίας σε 35 χρόνια. Σύμφωνα με την  ίδια έκθεση μακροχρονίου σχεδιασμού τα συνολικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα λιγνίτη εξαντλούνται σε 44 χρόνια. Η κατανομή των εκμεταλλεύσιμων λιγνιτικών κοιτασμάτων έχει ως εξής: Δυτική Μακεδονία 58,7%, Δράμα 28,2%, Ελασσόνα 5,3% και Μεγαλόπολη 7,8%. Μεγάλες ποσότητες, ανεκμετάλλευτων κοιτασμάτων βρίσκονται στη Δράμα, στην Ανατολική Μακεδονία και στην Ελασσόνα .

Η εισαγωγή του λιθάνθρακα στο ενεργειακό μείγμα σύμφωνα με τη ΔΕΗ θα ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας, καθώς τα αποθέματα λιθάνθρακα θα είναι περισσότερα αυτών του φυσικού αερίου. Παράλληλα προβλέπεται ότι οι τιμές πετρελαίου θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Με βάση τα παραπάνω δεδομένα, ο πρωθυπουργός στην ομιλία του στη Βουλή τις 8/2/08 (πρακτικά της Βουλής) εξέφρασε την ανάγκη να αντικατασταθούν αυτές οι λιγνιτικές μονάδες και να ανεξαρτητοποιηθεί η χώρα από το πετρέλαιο. Συγκεκριμένα, ανέφερε: “Έρχομαι τώρα στο ζήτημα του λιθάνθρακα. Όπως είναι σε όλους γνωστό, η Ελλάδα, ως προς την εισαγωγή ενεργειακών πόρων, είναι από τις πιο εξαρτημένες χώρες στον κόσμο. Μέχρι πρόσφατα, το ενεργειακό ισοζύγιο της Χώρας στηριζόταν, κατά βάση, στην εισαγωγή πετρελαίου, ενώ η ηλεκτροπαραγωγή βασιζόταν στις πεπαλαιωμένες λιγνιτικές μονάδες της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης. Όλοι ξέρουμε τις συνέπειες που είχε και έχει η έκρηξη στις διεθνείς τιμές πετρελαίου. Και βέβαια, κανένας δεν αγνοεί ότι τα αποθέματα λιγνίτη στη Μεγαλόπολη εξαντλούνται μέσα στην επόμενη δεκαετία. Εξετάζεται, λοιπόν, το ενδεχόμενο ο λιθάνθρακας να προστεθεί στο ενεργειακό ισοζύγιο της Χώρας”

Από ότι φαίνεται από τις δηλώσεις του Πρωθυπουργού οι νέες μονάδες θα αντικαταστήσουν αυτές του λιγνίτη που τελειώνει σε 25 με 35  χρόνια. Δυστυχώς οι νέες λιθάνθρακες μονάδες αν εγκριθούν θα αρχίσουν να λειτουργούν σε πέντε (5) χρόνια. Δηλαδή θα συνυπάρχουν με αυτές του λιγνίτη (που υποτίθεται θα αντικαταστήσουν) για τουλάχιστον 20 χρόνια. Παράλληλα, παρότι ο λιγνίτης τελειώνει, έχουν προγραμματισθεί και νέες λιγνιτικές μονάδες! Δεδομένου ότι τέτοια εργοστάσια ηλεκτροπαραγωγής έχουν διάρκεια ζωής 40 με 60 χρόνια, δεν μπορούμε να καταλάβουμε τη λογική και τον προγραμματισμό που ακολουθείται. Στην έκθεση μακροχρονίου σχεδιασμού αναφέρεται οτι “ενδεικτικά” (δεν σημαίνει ότι θα συμβεί κιόλας) ότι η ΔΕΗ θα αποσύρει μέχρι το 2020 λιγνιτικές μονάδες συνολικής ισχύος 2.884MW, τις οποίες όμως έχει ήδη προγραμματίσει να αντικαταστήσει με θερμοηλεκτρικές μονάδες συνολικής ισχύος 2.240MW (οι μισές από τις οποίες είναι λιγνίτης και άνθρακας).  

Ο πρόεδρος του ΙΓΜΕ σε ημερίδα το Νοέμβρη του 2007 αντικρούει αυτή την κυβερνητική αιτίαση δηλώνοντας εθελουσία εξωτερική ενεργειακή εξάρτηση. Η δήλωση του έχει ως εξής:  “Σήμερα η συμμετοχή της παραγωγής ηλεκτρενέργειας από λιγνιτικούς Α.Η.Σ. έχει μειωθεί κατά 23% καλύπτοντας το 58% των αναγκών όχι γιατί έσβησαν λιγνιτικοί Α.Η.Σ., αλλά γιατί η ζήτηση μετά το 2003, που τέθηκε σε λειτουργία ο Α.Η.Σ. Μελίτη Ι, καλύφθηκε από εισαγόμενο ενεργειακό καύσιμο.” 

Επιχείρημα 2:

Η διαφοροποίηση καύσιμης ύλης με λιθάνθρακα θα αυξήσει τη ασφάλεια εφοδιασμού 

Η πράσινη βίβλος και η δεσμευτική  οδηγία 2005/89/ΕΚ περί μέτρων διασφάλισης του εφοδιασμού με ηλεκτρισμό και περί επενδύσεων υποδομής» αναφέρει ότι ” τα κράτη μέλη λαμβάνουν υπόψη   «…το βαθμό διαφοροποίησης στην παραγωγή σε εθνικό ή σχετικό περιφερειακό επίπεδο».  

Το 60% της παραγωγής ηλεκτρισμού στην Ελλάδα προέρχεται από λιθάνθρακα (λιγνίτη) ενώ κατά μέσο όρο οι  λιθάνθρακες (άνθρακες και  λιγνίτης) συμβάλλουν στο 29% περίπου της ηλεκτροπαραγωγής της ΕΕ. Μια συμβολή των λιθανθράκων στο ενεργειακό μείγμα της ΕΕ στο ήμισυ της αντίστοιχης της Ελληνικής,  που παρόλα αυτά η  πράσινη βίβλος της ΕΕ τη θεωρεί “βιώσιμη μόνο αν συνοδεύεται από χρησιμοποιούμενη σε εμπορική κλίμακα δέσμευση άνθρακα και καθαρές  τεχνολογίες άνθρακα σε επίπεδο ΕΕ“. Η Ελλάδα θέλει να  επεκτείνει τη δικιά της περαιτέρω (από το 60%).

Η πράσινη βίβλος της ΕΕ για αειφόρο ανταγωνιστική και ασφαλή ενέργεια επίσης προτρέπει ότι ” η δράση για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την ενεργειακή απόδοση, πέραν της αντιμετώπισης του προβλήματος της αλλαγής του κλίματος, θα συμβάλλει στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και θα συντείνει στον περιορισμό της αυξανόμενης εξάρτησης  της ΕΕ από τις εισαγωγές ενέργειας“.  Στην Ελλάδα ένα μικρό ποσοστό της ενέργειας έρχεται από ΑΠΕ (3,3%). Χαρακτηριστικά, από το 2006 μέχρι τώρα η ΡΑΕ έχει δώσει θετικές γνωμοδοτήσεις για θερμοηλεκτρικές μονάδες ισχύος 6.033 ΜW ενώ οι θετικές γνωμοδοτήσεις για (διασυνδεδεμένα) αιολικά συστήματα (3.248MW), βιομάζα (37 MW), μικρά υδροηλεκτρικά (141 MW) και φωτοβολταϊκά (90 MW) είναι πολύ μικρότερες.

Δεν καταλαβαίνουμε πώς η αύξηση της εξάρτησης από το λιθάνθρακα που ήδη καλύπτει το 60% των αναγκών θα οδηγήσει σε διαφοροποίηση στην παραγωγή όπως απαιτείται από την οδηγία 2005/89/ΕΚ και συνιστάται από την πράσινη βίβλο.  Αύξηση των άλλων πηγών ενεργείας ΑΠΕ και η μείωση της εξάρτησης από λιθάνθρακα θα αποτελέσει πραγματική διαφοροποίηση στην παραγωγή ηλεκτρισμού που θα μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια εφοδιασμού.  

Επιχείρημα 3:

Το κάνουν και άλλοι, γιατί όχι και εμείς; 

Ο πρωθυπουργός (Βουλή τις 8/2/08) επίσης δήλωσε ότι “πληροφοριακά μόνο, επισημαίνω ότι μόλις πρόσφατα δόθηκε τέτοια άδεια στην Αγγλία, ενώ ανάλογες επενδύσεις ετοιμάζονται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες“.  Η ΔΕΗ για παρόμοιους λόγους για να νομιμοποιήσει τα σχέδια της να χρησιμοποίηση λιθάνθρακα έχει  συντάξει μια λίστα από ευρωπαϊκές χώρες που σχεδιάζουν παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέσω λιθάνθρακα (στην έκθεσή της  για το λιθάνθρακα, Ιανουάριος 08). Οι αναφορές είναι παραπλανητικές γιατί όλες αυτές οι χώρες  έχουν δική τους παραγωγή λιθάνθρακα. Η υπάρχουσα συμμετοχή του λιθάνθρακα στο ενεργειακό μείγμα αυτών των χωρών (29% ΕΕ μέσος όρος) είναι πολύ μικρότερη από αυτή στη Ελλάδα (60%).  Το παράδοξο είναι ότι χώρες πλούσιες σε εγχώρια κοιτάσματα λιθάνθρακα όπως η Γερμάνια (RWE) δεν θέλουν τέτοιες μονάδες, εμείς τις θέλουμε και με εισαγόμενο καύσιμο.

Αν η Ελλάδα θέλει να ακολουθήσει ένα παράδειγμα ας ακολουθήσει αυτό της Ιταλίας. Η Ιταλική Enel spa εγκαθιστά ηλεκτροπαραγωγική μονάδα από λιθάνθρακα ισχύος 1.300 MW στη γειτονική Αλβανία για να εισάγει ένα μεγάλο μέρος του παραγομένου ρεύματος.   

Επιχείρημα 4: 

Ο λιθάνθρακας θα μας απεξαρτήσει από τις εισαγωγές; 

Η οδηγία 2005/89/ΕΚ περί μέτρων διασφάλισης του εφοδιασμού με ηλεκτρισμό και περί επενδύσεων υποδομής» που θα ενσωματωθεί στη εθνική νομοθεσία σύντομα, αναφέρει ότι θα πρέπει “να  μειωθεί η εξωτερική  ενεργειακή εξάρτηση”. Έκθεση του externe της ΕΕ υπογραμμίζει ακριβώς τους κινδύνους που εγκυμονεί  για την ασφάλεια εφοδιασμού της ΕΕ η αυξανομένη εξάρτηση από  εισαγωγές λιθάνθρακα. Είναι εντυπωσιακό να μιλάμε ότι η εξάρτηση σε εισαγόμενο λιθάνθρακα θα ενισχύσει τη ασφάλεια εφοδιασμού της χώρας.   Η αύξηση και μερική αντικατάσταση των εισαγωγών  με άλλες εισαγωγές δεν λύνει το πρόβλημα της ενεργειακής εξάρτησης. Η εισαγωγή λιθάνθρακα δεν ανεξαρτητοποιεί τη χώρα από τις τιμές πετρελαίου. Χρειάζεται πετρέλαιο για να μεταφερθεί ο λιθάνθρακας.  

Η εισαγωγή λιθάνθρακα δεν  δημιουργεί περισσότερη ασφάλεια εφοδιασμού από τα ΑΠΕ. Με αυτό το τρόπο η χώρα θα γλιτώσει και τα υψηλά εξωτερικά κόστη που συνεπάγεται ο λιθάνθρακας και θα μπορέσει να είναι σύννομη με την ΕΕ πολιτική και τις ΕΕ δεσμεύσεις.   

Μαντούδι 1/4/08 

Προς τη “Συμμαχία ενάντια στο λιθάνθρακα” 

Αγαπητοί φίλοι, 

όπως, ίσως, θα γνωρίζετε, πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 30 Μαρτίου, πανελλαδική συνάντηση κινήσεων πολιτών, στον Αλμυρό Μαγνησίας. Το αντικείμενο της συνάντησης ήταν η αναζήτηση τρόπων και πρωτοβουλιών για τη συνέχιση των αντιδράσεων κατά του λιθάνθρακα, μετά την ολοκλήρωση μιας σειράς ιδιαίτερα πετυχημένων κινητοποιήσεων στις περιοχές μας. Οι αποφάσεις στις οποίες κατέληξε η συνάντηση, κωδικοποιούνται στο δελτίο τύπου, που σας επισυνάπτουμε.

   Θεωρούμε ότι, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας με κοινή στόχευση, θα μπορούσαμε να αναλάβουμε μια κοινή δράση, ιδιαίτερα, για δύο πρωτοβουλίες, που θα μπορούσαν να διευρύνουν σε πανελλαδική βάση τον αγώνα κατά του λιθάνθρακα. Αναφερόμαστε στην ιδέα της διοργάνωσης μιας πανελλαδικής εβδομάδας κατά του λιθάνθρακα και στην εκστρατεία συγκέντρωσης υπογραφών, με αποκορύφωμα την παγκόσμια μέρα περιβάλλοντος.

   Θα θέλαμε να μας γνωρίσετε τις σκέψεις σας, πάνω σε αυτή την πρόταση, όσο γίνεται πιο σύντομα, ώστε να έχουμε το αναγκαίο χρονικό περιθώριο για την υλοποίησή της.

    Σε κάθε περίπτωση όμως το Φ.Α. παρά τα περιβαλλοντικά του ‘πλεονεκτήματα’ δεν είναι περιβαλλοντικά “αθώο”. Παράγει κατά την καύση 1,96 χιλιόγραμμα ανά κυβικό μέτρο (1,96 kg/m³) διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), που είναι κατά 40% λιγότερο από το πετρέλαιο και 78% λιγότερο από τον άνθρακα για ποσότητα καυσίμου ίσης ενέργειας, αντίστοιχα. Οι ποσότητες των οξειδίων του αζώτου (ΝΟ_x) από το Φ.Α. με 0,00154 χιλιόγραμμα ανά κ.μ. αερίου είναι σχεδόν πέντε φορές χαμηλότερες από το πετρέλαιο (487%) και τον άνθρακα (496%), ενώ το διοξείδιο του θείου (SO₂)  με 17 χιλιοστά του γραμμαρίου ανά κυβικό μέτρο Φ.Α. (0,000017 kg/m³) είναι “αμελητέο” συγκριτικά με το πετρέλαιο και τον άνθρακα, τα οποία για ισόποση παραγωγή ενέργειας παράγουν 1123 φορές και 2590 φορές περισσότερο (SO₂), αντίστοιχα. Να σημειώσουμε, ότι η ΔΕΠΑ δίνει για το ‘ελληνικό’ Φ.Α. περιεκτικότητα σε θείο 60 χιλιοστά του γραμμαρίου ανά κυβ. μ., που αντιστοιχεί σε 0,00012 χιλιόγραμμα ανά κυβ. μ. διοξειδίου του θείου. Μόνο στο μονοξείδιο του άνθρακα (CO) το Φ.Α. υπολείπεται του πετρελαίου με 670 χιλιοστά του γραμμαρίου ανά κυβικό μέτρο (0,00067 kg/m³), όταν για ποσότητα καυσίμου ισόποσης ενέργειας το πετρέλαιο έχει 17% λιγότερο, ενώ ο άνθρακας 520% περισσότερο. Οι τιμές αυτές –μέσοι όροι από πλήθος διεθνών στατιστικών δεδομένων- προκύπτουν από στοιχεία της ΕΙΑ των ΗΠΑ (Natural Gas Issues and Trends 1998, Energy Information Administration, Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας, DOE, USA). 

Η πρωτογενής χρήση του Φ.Α. συμφέρει, η δευτερογενής έχει μεγάλες απώλειες

   Τα προαναφερόμενα περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα του Φ.Α. προβάλλονται συχνότατα ως επιχείρημα για την άκριτη επέκταση της χρήσης του στη θερμοηλεκτρική παραγωγή, η οποία σε ορισμένες χώρες έχει οδηγήσει στη σπάταλη διάθεσή του, αφού το Φ.Α. με  περιεκτικότητα συνήθως από 85% έως 97% σε μεθάνιο (CH₄) αποτελεί άριστο καύσιμο για πρωτογενή χρήση, ενώ δεν ενδείκνυται για δευτερογενή (έμμεση) χρήση. Μεταξύ των χωρών αυτών είναι ατυχώς και η Ελλάδα.Κατά τη δευτερογενή χρήση το Φ.Α. “υποβαθμίζεται” και παράγει πολύ λιγότερη χρησιμοποιήσιμη ενέργεια από αυτήν κατά την πρωτογενή χρήση του. Τυπική περίπτωση είναι τα θερμοηλεκτρικά εργοστάσια. Εκεί με την καύση του Φ.Α. παράγεται θερμότητα, η οποία μετατρέπεται σε μηχανική ενέργεια (περιστροφική σε ατμοστροβίλους, ή αεριοστροβίλους ή κινητήρες εσωτερικής καύσεως) και στη συνέχεια σε ηλεκτρικό ρεύμα (στην ηλεκτρογεννήτρια).Το ρεύμα μεταφέρεται για να καταναλωθεί ακολούθως όχι μόνο σε χρήσεις αποκλειστικής εφαρμογής του ηλεκτρισμού αλλά και σε πολλές άλλες, στις οποίες μπορεί να χρησιμοποιηθεί το Φ.Α. απευθείας, δηλ. πρωτογενώς.

   Στη διαδρομή αυτή της θερμοηλεκτρικής παραγωγής σχεδόν τα δύο τρίτα (2/3) της θερμογόνου δύναμης του Φ.Α. χάνονται σε αναντίστρεπτες απώλειες, δηλ. σε θερμότητα που «πάει χαμένη» στην ατμόσφαιρα στα αερόψυκτα συστήματα ή στη θάλασσα ή όπου υπάρχει νερό στα υδρόψυκτα,  επιβαρύνοντας με περιττή θερμότητα το περιβάλλον. Μικρή βελτίωση της θερμικής απόδοσης μπορεί να επιφέρει η “συμπαραγωγή” μαζί με τον ηλεκτρισμό ορισμένων ποσοτήτων ατμού ή θερμού νερού χρησιμοποιώντας την αποβαλλόμενη θερμότητα απωλειών, εφόσον αυτές οι ποσότητες μπορούν να αξιοποιηθούν σε ωφέλιμες εφαρμογές για να συνυπολογιστούν στην απόδοση. Σε τέτοιες περιπτώσεις ομιλούμε για συστήματα Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού – Θερμότητας (ΣΗΘ) με πλήθος εφαρμογών σε μικρές και μεσαίες μονάδες, όπως σε κεντρικά συστήματα θέρμανσης, ψύξης και κλιματισμού σε νοσοκομεία, ξενοδοχεία, εργοστάσια, οικιστικά συγκροτήματα και άλλους μαζικούς χρήστες.

   Τυπικές περιπτώσεις “πρωτογενούς” χρήσης του Φ.Α. είναι στο μαγείρεμα, στην παρασκευή θερμού νερού, στην κεντρική και ατομική θέρμανση, στον κλιματισμό, σε ψυκτικά συστήματα. Επίσης σε πολλές παραγωγικές διεργασίες και διαδικασίες, στις οποίες εξυπηρετεί η φλόγα και η χρήση του αντί του ηλεκτρικού ρεύματος ή αξιοποιούνται τα χημικά  συστατικά του για την παραγωγή χημικών και πετροχημικών προϊόντων, καθώς και σε άλλες, στις οποίες δεν είναι δυνατόν να επεκταθούμε σε αυτήν τη θέση.

   Στο παραπάνω κοινά αποδεκτό σκεπτικό στην τεχνολογία και οικονομία του Φ.Α. πρέπει να προσμετρηθεί και το γεγονός, ότι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες το Φ.Α. στο μεγαλύτερό του μέρος είναι εισαγόμενο και έτοιμο προς άμεση χρήση ενεργειακό προϊόν προοριζόμενο να χρησιμοποιηθεί, όπου απαραιτήτως απαιτείται. Πολύ περισσότερο στην Ελλάδα, η οποία δεν διαθέτει ίδια παραγωγή και όλη η τροφοδοσία της χώρας με Φ.Α. βασίζεται αποκλειστικά στις εισαγωγές από Ρωσία (περίπου 80%), Αλγερία (10% ως υγροποιημένο Φ.Α.) και Τουρκία (10% προερχόμενο από το Αζερμπαϊτζάν).

Πλαίσιο ορθολογικής ανάπτυξης του Φ.Α.

Με βάση τα παραπάνω διαμορφώνεται το τετράπλευρο πλαίσιο ανάπτυξης του Φ.Α. υπό τις εξής συνθήκες:

• περιβαλλοντικό όφελος,
• πρωτογενής χρήση άμεσα από τον αστικό και βιομηχανικό καταναλωτή,
• δευτερογενής χρήση στη θερμική ηλεκτροπαραγωγή και
• ορθολογική-φειδωλή διάθεση ως αποκλειστικά εισαγόμενου και κατά συνέπεια ακριβοπληρωμένου για την εθνική οικονομία προϊόντος. 

   Οι τομείς κατανάλωσης του Φ.Α. ομαδοποιούνται διεθνώς κατά χρήσεις: είναι η θερμική ηλεκτροπαραγωγή, ο αστικός τομέας (νοικοκυριά, εμπορικά καταστήματα, επαγγελματικοί χώροι, μικροβιοτεχνίες εντός του αστικού ιστού), η βιομηχανία και άλλες εξειδικευμένες πολύ μικρής κλίμακας. Ειδικότερα στις τρεις πρώτες κατηγορίες, διακρινόμενες η μεν πρώτη για τη δευτερογενή και η δεύτερη και τρίτη για την πρωτογενή χρήση του Φ.Α., οι αναλογίες κατανάλωσης κατά τομείς για το έτος 2005 διαμορφώνονται, όπως δείχνει ο ΠΙΝΑΚΑΣ 1 σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας Eurostat (για τις ΗΠΑ από την Energy Information Administration): 

ΠΙΝΑΚΑΣ 1.

Σύγκριση της χρήσης του φυσικού αερίου κατά τομείς στην Ελλάδα, την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλες χώρες με αναπτυγμένη αγορά Φ.Α. Τη χώρα μας χαρακτηρίζει η υπερβολική χρήση στη θερμοηλεκτρική παραγωγή και η πολύ χαμηλή στον αστικό τομέα (μαγείρεμα, θερμό νερό, θέρμανση, εμπορική-επαγγελματική χρήση).

   Τα συμπεράσματα σε σχέση με την Ελλάδα μετά από έντεκα χρόνια εισαγόμενου φυσικού αερίου προκύπτουν αβίαστα: Η διείσδυσή του στον αστικό τομέα (όπου κυρίως η πρωτογενής χρήση) υστερεί υπερβολικά όντας 6 (έξι) φορές μικρότερη από το μέσο όρο της Ευρώπης των 27 χωρών-μελών και κατά παρόμοια υποπολλαπλάσια μικρότερη από Γαλλία, Ιταλία (μεσογειακές χώρες) και τη Ρουμανία (Βαλκανική χώρα), ενώ σε σχέση με Ισπανία (μεσογειακή χώρα) έχει δύο φορές λιγότερη αστική χρήση.

   Η χρήση Φ.Α. στη βιομηχανία είναι ικανοποιητική. Παρότι ακόμη χαμηλή τείνει να γίνει συγκρίσιμη με τις άλλες χώρες με εξαίρεση την Ισπανία και τη Ρουμανία (βαλκανική χώρα), όπου η βιομηχανική χρήση του Φ.Α. είναι υπερδιπλάσια της ελληνικής. 

Υπέρμετρη η χρήση του Φ.Α. στη θερμοηλεκτρική παραγωγή 

   Στο άλλο άκρο της καταχρηστικής υπερβολής με την απαράδεκτα υψηλή χρήση Φ.Α. στη θερμική παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος ευρίσκεται επίσης η χώρα μας, καθώς η ΔΕΗ καταναλώνει το 68,1% (το 2005) του εισαγόμενο φυσικού αερίου, δηλ. σχεδόν δυόμισι (2,5) φορές περισσότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 28,1%. Παρομοίως είναι υψηλότερο από τις άλλες χώρες, όπως Γαλλία 13,3%, Ιταλία 35,5%, Ισπανία 37,1%, Ρουμανία 23,7% και τις ΗΠΑ στα 26,4%.

    Σε απόλυτους αριθμούς η συνολική κατανάλωση Φ.Α. στη χώρα μας το 2005 ήταν 2,807 δις κυβ. μέτρα (2807000000 m³), από τα οποία 1,912 δις κ.μ. καταναλώθηκαν στη θερμική ηλεκτροπαραγωγή. Σύμφωνα με τα στοιχεία των ετήσιων απολογισμών της ΔΕΠΑ (Δημόσια Επιχείρηση Αερίου), ως αποκλειστικού εισαγωγέα και προμηθευτή της ελληνικής αγοράς με Φ.Α., οι συνολικές πωλήσεις ανήλθαν το 2006 σε 3,117 δις κ.μ. και το 2007 σε 3,82 δις κ.μ. με την ηλεκτροπαραγωγή να συμμετέχει κατά 69,8% (2,175 δις κ.μ.) και 73,6% (2,812 δις κ.μ.) αντίστοιχα. Δηλαδή έχουμε έναν αυξανόμενο ρυθμό στη συμμετοχή του Φ.Α. στην ηλεκτροπαραγωγή αντί του αναμενόμενου μειούμενου, αφού κανονικά η ελληνική αγορά με την πάροδο των ετών θα πρέπει να ωριμάζει και να κατατείνει σε κατάσταση ισορροπίας, όπως οριοθετεί ο ευρωπαϊκός μέσος όρος στον παραπάνω πίνακα, με την ηλεκτροπαραγωγή να συμμετέχει με ποσοστό κάτω του 40% στην τελική κατανάλωση Φ.Α. της χώρας. 

Ανορθολογική εξάπλωση της αγοράς Φ.Α. κατά της ορθολογικής χρήσης του 

   Σε αυτήν την ανορθολογική εξάπλωση της ελληνικής αγοράς του Φ.Α.  έρχονται να προστεθούν ορισμένα γεγονότα, τα οποία προμηνύουν δυσμενέστερες εξελίξεις ειδικότερα μετά τη θεσμοθετημένη πλέον απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας. 

Α.    Η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, ΔΕΗ, έχει αποφασίσει να αυξήσει τη δυναμικότητα των θερμοηλεκτρικών σταθμών Φ.Α. από 15,4% της συνολικής της παραγωγής το 2007 σε 22,3% το 2014 (βλ. ΠΙΝΑΚΑ 2, σύμφωνα με τις Στρατηγικές Προτεραιότητες της ΔΕΗ, Πρόεδρος ΔΕΗ Τ. Αθανασόπουλος, 21.11.2007). Ταυτόχρονα αυξάνει τη συνολική εγκατεστημένη ισχύ των μονάδων κάθε είδους από 12766 MW το 2007 σε 15920 MW το 2014 εκτιμώντας επίσης, ότι θα καλύπτει το 70% τη ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ το υπόλοιπο 30%, δηλ. 6823 MW, θα παράγεται από ιδιωτικές επιχειρήσεις. Έτσι το 2014 η συνολική εγκατεστημένη ισχύς θα είναι 15920 ΔΕΗ + 6823 ιδιωτ. εταιρείες = 22743 MW και θα καλύπτει όλες τις ανάγκες σε ηλεκτρικό ρεύμα της χώρας. 

ΠΙΝΑΚΑΣ 2.

Εγκατεστημένη ισχύς όλων των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής της ΔΕΗ ανά τύπο καυσίμου σε λειτουργία το 2007 και προβλεπόμενη μετά επτά χρόνια το 2014.

Β.   Πράγματι παράλληλα με τη ΔΕΗ μια σειρά από επιχειρήσεις (ελληνικές και του εξωτερικού) ηλεκτροπαραγωγής έχουν εξαγγείλει τη λειτουργία θερμοηλεκτρικών μονάδων μέχρι το 2013 (Αλουμίνιον Ελλάδος/Μυτιληναίος, Edison Hellas/ΕΛΠΕ, Enel/Όμιλος Κοπελούζου, ΤΕΡΝΑ, Χαλυβουργική, Motor Oil, Iberdrolla) φυσικά με την επιφύλαξη της τελικής αδειοδότησης από τη ΡΑΕ και τις αρμόδιες κυβερνητικές και κρατικές αρχές. Δεδομένη είναι στο μεταξύ η λειτουργία μονάδας 390 MW των ΕΛΠΕ στη Θεσσαλονίκη από το 2007 και 148 MW   της Ήρων Θερμοηλεκτρική Α.Ε. από το 2006, ενώ έχουν καταρχήν αδειοδοτηθεί η Motor Oil (440 MW στα διυλιστήρια Κορίνθου), η Χαλυβουργική (880 MW στον ομώνυμο χώρο στην Ελευσίνα με εταίρο τη ΔΕΗ) και η Αλουμίνιο Ελλάδος /Μυτιληναίος  (430 MW και 334  MW στον μυχό της Αντίκυρας του βορείου Κορινθιακού κόλπου στη Βοιωτία, όπου επιπρόσθετα έχει ζητηθεί η αδειοδότηση για την εγκατάσταση ανθρακικού ΘΗΣ ισχύος 600 MW). Με βάση αυτά τα δεδομένα και προσεκτικές εκτιμήσεις η συνολική ισχύς των μη-κρατικών μονάδων λειτουργίας με Φ.Α. θα φθάσει τα 4000 MW το 2014, εφόσον διατηρηθεί ο σημερινός ρυθμός εγκρίσεων. 

Γ.    Τα προαναφερόμενα πραγματικά στοιχεία οδηγούν στην τελική εκτίμηση: το 2014 η εγκατεστημένη ισχύς των θερμοηλεκτρικών σταθμών Φ.Α. θα ανέρχεται σε 7600 MW (3557 MW της ΔΕΗ, τα υπόλοιπα ιδιωτικών εταιρειών). Η απαιτούμενη ποσότητα Φ.Α. είναι δώδεκα (12) δις έως δεκαπέντε (15) δις κυβ. μέτρα ετησίως ανάλογα με το βαθμό απόδοσης και το φόρτο παραγωγής της κάθε μονάδας. Πρόκειται για πολύ μεγάλη ποσότητα για τις ελληνικές συνθήκες, η οποία επιβάλλει τον τριπλασιασμό(!) των εισαγωγών Φ.Α. στα επόμενα έξι χρόνια. 

Δ.    Παράλληλα με την παραπάνω “ξέφρενη” τάση και μελλοντική πορεία προς την άμετρη χρήση του Φ.Α. στην ηλεκτροπαραγωγή συνεχίζεται πολύ ορθώς η προσπάθεια των ΕΠΑ (Εταιρειών Παροχής Αερίου Αττικής, Θεσσαλονίκης, Θεσσαλίας) να πετύχουν τη διείσδυση του αερίου στον αστικό τομέα και στη βιοτεχνία, δηλ. να προσπαθούν να ανταγωνίζονται το ηλεκτρικό ρεύμα, το παραγόμενο από το φυσικό αέριο, του οποίου την πρωτογενή χρήση κυρίως αυτές, οι ΕΠΑ, προσφέρουν στον οικιακό καταναλωτή –στα νοικοκυριά- και στους επαγγελματίες, εμπόρους και μικροβιοτέχνες του αστικού τομέα προς πρωτογενή χρήση, όπως το παίρνουν κατευθείαν από το δίκτυο. 

Αναπτυξιακή ζημία, αύξηση της εξάρτησης και η σπάταλη ‘βολική λύση’ της  χρήσης Φ.Α. σε δευτερογενείς εφαρμογές 

   Η εντατικοποίηση, υπό την πίεση των παραπάνω δεδομένων, της ανορθολογικής και ασύμβατης με τη διεθνή και ευρωπαϊκή πρακτική της χρήσης του Φ.Α. σε θερμοηλεκτρικά εργοστάσια αποκλειστικής παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος έχει άμεσες επικίνδυνες επιπτώσεις.

    Η πρώτη αφορά στη ζημία που υφίσταται η εθνική οικονομία από την ενεργειακή υποβάθμιση ενός πολύτιμου καυσίμου – “ευγενούς”, σε σύγκριση με τα λοιπά ορυκτά καύσιμα, του Φ.Α.- για την παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος, το οποίο θα ήταν δυνατόν να παραχθεί από φθηνότερα καύσιμα προορισμένα εξαρχής για δευτερογενή χρήση, αφού πρωτογενής χρήση ως εκ της φύσεώς τους δεν είναι πρόσφορη ούτε οικονομικά ούτε περιβαλλοντικά.

   Η άλλη αρνητική επίπτωση είναι η ραγδαία αύξηση του βαθμού εξάρτησης της Ελλάδας όχι μόνο από χώρες προέλευσης αλλά και από κράτη συνεκμετάλλευσης ή διέλευσης των διακρατικών αγωγών μεταφοράς του φυσικού αερίου. Πρόσφατα παραδείγματα: η τουρκική κρατική εταιρεία Μποτάς διέκοψε την προμήθεια προς τη χώρα μας, επειδή προέκυψαν εμπόδια λόγω συρράξεων στην τροφοδοσία στη χώρα προέλευσης του Φ.Α., το Αζερμπαϊτζάν, κατά το πρώτο δεκαήμερο του Ιανουαρίου 2007. Σχεδόν δύο εβδομάδες αργότερα οι πρωτοφανείς για την τελευταία εικοσαετία χαμηλές θερμοκρασίες του ρωσικού χειμώνα ήταν η αιτία η Γκάζπρομ να ελαχιστοποιήσει τις συμβατικές ποσότητες αερίου μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού. Τέτοια γεγονότα σε συνδυασμό με την ανυπαρξία αποθηκευτικών χώρων Φ.Α. στη χώρα μας είναι δυνατόν μέσα σε λίγες ημέρες να οδηγήσουν σε πλήρες αδιέξοδο τροφοδοσίας ολόκληρο το Εθνικό Σύστημα Φυσικού Αερίου (ΕΣΦΑ).

   Οι μειωμένες επιπτώσεις στο περιβάλλον, οι διακρατικές συμβατικές δεσμεύσεις προμήθειας (συνήθως μη ανακοινώσιμες) καθώς και η διαμόρφωση κλίματος της ‘τελευταίας στιγμής’ υπό την πίεση αυξημένης ζήτησης και αιχμών κατανάλωσης στο εγγύς μέλλον αποτελούν εύκολα επιχειρήματα, ώστε η δευτερογενής χρήση του Φ.Α. στη θερμοηλεκτρική παραγωγή να αποτελεί την εύκολη λύση, υπαγορευόμενη παράλληλα από οικονομικές σκοπιμότητες.  

Χωροθέτηση φιλική στο περιβάλλον και επιλογή σύγχρονης αποδοτικής τεχνολογίας των θερμοηλεκτρικών σταθμών Φ.Α. (ΘΗΣ Φ.Α.) προς όφελος του κοινωνικού συνόλου 

   Η υπερβολική επιβάρυνση του περιβάλλοντος από τη λειτουργία των ΘΗΣ ανεξαρτήτως του χρησιμοποιούμενου καυσίμου με τα συνεπαγόμενα προβλήματα, που προκαλεί στις τοπικές κοινωνίες και κλιματικές συνθήκες και κατ’ επέκταση στην υπερθέρμανση του πλανήτη, επιβάλλει την προσεκτική χωροθέτηση των εργοστασίων και την εφαρμογή της καταλληλότερης ώριμης τεχνολογίας, η οποία να μεγιστοποιεί το βαθμό απόδοσης αλλά και να ελαχιστοποιεί την απόρριψη αποβλήτων οποιασδήποτε μορφής. Ο συγκερασμός αυτών των παραγόντων προς μια βέλτιστη από παραγωγικής και κοινωνικής πλευράς κατάσταση ισορροπίας είναι μια δύσκολη άσκηση, όχι όμως άλυτη.

   Η προσπάθεια των επενδυτών ( ιδιωτών αλλά και κρατικών) να συμπιέσουν το κόστος εγκατάστασης, λειτουργίας και παραγωγής της μονάδας οδηγεί κατά κανόνα σε τρεις κύριες, ‘βολικές’ για την επένδυση, επιλογές:

1.   Η μονάδα κατασκευάζεται πλησίον του δικτύου Φ.Α. με κύριο κριτήριο τη μείωση του κόστους μεταφοράς τηρώντας τις τυπικές προδιαγραφές χωρίς να λαμβάνονται υπόψη ενδεχόμενες παράπλευρες αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό, κοινωνικό και αναπτυξιακό περιβάλλον, οι οποίες μπορούν να αποφευχθούν, αν η μονάδα δημιουργηθεί σε καταλληλότερο χώρο.

2.   Η θέση των νέων μονάδων επιλέγεται προς διευκόλυνση κοντά ή στο ίδιο πεδίο με ήδη λειτουργούσες ή σε ενεργειακά κέντρα (βλ. Πτολεμαΐδα, Μεγαλόπολη, διυλιστήρια κ.ά.) με αποτέλεσμα την πρόσθετη περιβαλλοντική επιβάρυνση, την επέκταση της ακτίνας των αρνητικών επιδράσεων και την περιβαλλοντική συμφόρηση. Οι πρόσθετες αυτές επιπτώσεις συχνά γίνονται αποδεκτές από την πλειονότητα των κατοίκων της περιοχής, επειδή αφενός με την πάροδο του χρόνου έχει επέλθει ένας συμβιβασμός με την κατάσταση υποβάθμισης αφετέρου γίνονται ανεκτικοί ως άμεσα ή έμμεσα επωφελούμενοι από τη λειτουργία των μονάδων (προσφορά θέσεων εργασίας, χορηγίες στις δημοτικές αρχές και τους τοπικούς φορείς και συναφή).

3.   Η μέθοδος παραγωγής και οι τεχνικές υποδομές του νέου σταθμού συμπεριλαμβανομένων και των συστημάτων για τον περιορισμό των αποβλήτων δεν ανταποκρίνονται -συνήθως λόγω πρόσθετου κόστους- σε εξελιγμένες τεχνολογίες με αποτέλεσμα ο βαθμός απόδοσης να είναι μειωμένος και η περιβαλλοντική επιβάρυνση μεγαλύτερη.   

    Ο ευκολότερος δρόμος από πλευράς εξοικονόμησης επενδυτικών κεφαλαίων είναι να υπάρχει ευχέρεια των παραπάνω επιλογών εντός των τεχνικών προδιαγραφών και της κείμενης νομοθεσίας με τρόπο που να προκύπτει το μεγαλύτερο δυνατό οικονομικό όφελος. Αυτό όμως δεν είναι επαρκές, αφού δεν αποβαίνει προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Παράλληλα, ένεκα της επιβαλλόμενης επιστημονικής πληρότητας και της ισονομίας, πρέπει να σταθμιστούν ορισμένες πρόσθετες θεωρήσεις, όπως το μέγεθος της ζημίας που προκαλείται στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον (διότι κέρδος αποκλείεται), το έμμεσο οικονομικό και αναπτυξιακό όφελος, που μπορεί να προκύψει για το κοινωνικό σύνολο σε περίπτωση εναλλακτικής επιλογής του χώρου εγκατάστασης, της τεχνολογίας παραγωγής, του τρόπου λειτουργίας κ.ά. 

Παραδείγματα προς αποφυγήν:

Η ενεργειακή υποβάθμιση του Φ.Α. και η επιδείνωση περιβάλλοντος από θερμοηλεκτρικούς σταθμούς στον κολπίσκο της Αντίκυρας (βόρειος Κορινθιακός κόλπος, εργοστάσιο Αλουμίνιο της Ελλάδος), στη Μεγαλόπολη (λιγνιτικό και ενεργειακό πεδίο ΔΕΗ, ενδοχώρα Πελοποννήσου) και στην Ελευσίνα (εργοστάσιο Χαλυβουργικής στην παραλία Ασπροπύργου, νοτίως Θριασίου Πεδίου) 

   Για την περίπτωση π.χ. των δύο θερμοηλεκτρικών σταθμών Φ.Α. στον μικρό κόλπο Αντίκυρας εγκατεστημένης ισχύος 334 MW και 430 MW, στους οποίους προστίθεται στον ίδιο χώρο επίσης ο ανθρακικός των 600 MW, έχουμε τη συσσωρευμένη αδιάκοπη παραγωγή 1364 MW ηλεκτρισμού, για την οποία απαιτείται η καύση καυσίμων τριπλάσιας ισχύος. Σε ότι αφορά ειδικότερα τις δύο μονάδες Φ.Α. συνολικής ισχύος 764 MW η απαιτούμενη ποσότητα κατά μέσο όρο ανέρχεται ετησίως σε 1,5 δις κυβικά μέτρα αερίου, το οποίο καταχρηστικώς χρησιμοποιείται υποβαθμιζόμενο για ηλεκτροπαραγωγή. Εκτός από την διττή επιβάρυνση της εθνικής οικονομίας (επιζήμια χρήση ένεκα δευτερογενούς εφαρμογής, υψηλό κόστος ως εισαγόμενο καύσιμο) προστίθεται επίσης η ζημία στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον της περιοχής. Η ποσότητα των 1,5 δις κυβ.μ. Φ.Α. ετησίως με την καύση της στο επίπεδο της παραλίας στο χώρο του εργοστασίου της Αλουμίνιον της Ελλάδος (ΑτΕ) Α.Ε. απορρίπτει στην τοπική ατμόσφαιρα τους εξής αέριους ρύπους:

+ 3000000000 κιλά (3 δισεκατομμύρια = 3*10⁹ kg) διοξείδιο του άνθρακα  (CO₂),

+ 2330000  κιλά     (2,33*10⁶ kg  )    οξείδια του αζώτου  ( NO_X),

+ 180000    κιλά     (0,18*10⁶  kg )    διοξείδιο του θείου  (SO₂),

+ 180000    κιλά     (0,18*10⁶ kg )     στερεά σωματίδια,

+1010000   κιλά      (1,01*10⁶ kg )    μονοξείδιο του άνθρακα  (CO ).     

   Οι δύο μονάδες εκβάλλουν επίσης  μεγάλη ποσότητα θερμότητας στη θάλασσα και εν μέρει στην ατμόσφαιρα  ανερχόμενη ετησίως σε+ 11000000000  κιλοβατώρες  (1,1*10¹⁰ kWh = 39600 Τερατζάουλ=3,96*10¹⁶ J )    

  Σημειώνεται, ότι οι ανωτέρω ποσότητες ρύπων υπολογίσθηκαν με βάση μέσες τιμές δεδομένων από διεθνείς στατιστικές. Αποτελούν ελάχιστες ποσότητες  παραγόμενες υπό κανονικές συνθήκες λειτουργίας, ενώ κατά κανόνα αυξάνονται σε καταστάσεις μερικής λειτουργίας των μονάδων. Το διοξείδιο του άνθρακα προκαλεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την υπερθέρμανση του πλανήτη. Οι υπόλοιποι αέριοι ρύποι επιδρούν άμεσα στη γειτονική περιοχή. Είναι γνωστοί  από το ‘νέφος’ της Αττικής με τις διαπιστωμένες βλάβες που προκαλούν στο τοπικό περιβάλλον.

  Στους ανθρώπους έχουν επίσης άμεσες επιπτώσεις κλιμακούμενες από αρνητικές  επιδράσεις στη διάθεση και στη φυσική κατάσταση των ατόμων μέχρι και βλάβες στην υγεία, όταν επί μεγάλα χρονικά διαστήματα επικρατούν  υψηλές συγκεντρώσεις, των οποίων οι διακυμάνσεις ελέγχονται σε σχέση με θεσμοθετημένα όρια προειδοποίησης και συναγερμού. Γι’ αυτό άλλωστε η διασπορά και οι τιμές των συγκεντρώσεων των αερίων αυτών παρακολουθούνται καταγραφόμενες αδιάκοπα από τις αρμόδιες αρχές περιβάλλοντος και δημόσιας υγείας.

   Με δεδομένο το κλειστό γεωγραφικό ανάγλυφο της περιοχής της Αντίκυρας – κόλπος περίκλειστος κατά τα τρία τέταρτα και περιβαλλόμενος από βουνά μέσου ύψους 800 μέτρων – και την παράλληλη λειτουργία του εργοστασίου αλουμινίου της  ΑτΕ και σύντομα του υπό σχεδιασμό ανθρακικού θερμοηλεκτρικού η περιβαλλοντική επιβάρυνση με βεβαιότητα διασπά τα όρια της διαχρονικής αντοχής του φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος. Να σημειωθεί επίσης, ότι δεν έχουν αναληφθεί από την πλευρά του επενδυτικού ομίλου Μυτιληναίου κάποιες ειδικότερες δεσμεύσεις για τον περιορισμό της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος.  

   Επιπρόσθετα, επειδή η περιοχή έχει μικρό πληθυσμό και είναι αραιοδομημένη, δεν παρέχει τη δυνατότητα κάποιας σημαντικής κατανάλωσης και πρωτογενούς χρήσης στον αστικό τομέα, η οποία θα μπορούσε να αντισταθμίσει την επιζήμια χρησιμοποίηση του Φ.Α. στους θερμοηλεκτρικούς σταθμούς.

   Δεύτερο τυπικό παράδειγμα άστοχης χωροθέτησης αποτελεί ο θερμοηλεκτρικός σταθμός Φ.Α., που πρόκειται να κατασκευάσει η ΔΕΗ στη Μεγαλόπολη ισχύος 800 MW προκαλώντας πρόσθετη επιβάρυνση στο ήδη επιβαρημένο περιβάλλον του πεδίου εξόρυξης του λιγνίτη και των τεσσάρων εν λειτουργία μονάδων συνολικής ισχύος 850 MW. Για το νέο σταθμό η καύση των αναγκαίων ετησίως 1,6 δις κυβ. μέτρων Φ.Α. έχει τις ίδιες προαναφερθείσες επιπτώσεις των μονάδων της Αντίκυρας. Επειδή όμως πρόκειται για την πρώτη εισαγωγή Φ.Α. στην Πελοπόννησο προσφέρεται ως καλύτερη εναλλακτική λύση χωροθέτησης αντί της Μεγαλόπολης η βιομηχανική περιοχή Πατρών, όπου θα μπορούσε να εγκατασταθεί ο νέος σταθμός υπό ευνοϊκές για το περιβάλλον συνθήκες, αφού πρόκειται για  ειδικά προεπιλεγμένο χώρο για βιομηχανικές δραστηριότητες. Η λύση αυτή συνδυάζει επιπλέον τη διείσδυση του Φ.Α. για πρωτογενή χρήση ευρείας κλίμακας στα μεγάλα αστικά κέντρα της Δυτικής Ελλάδας (π.χ. Πάτρα, Αίγιο, Πύργος, Αγρίνιο…) και στις παραγωγικές μονάδες της ευρύτερης περιοχής.

  Τρίτη περίπτωση προβληματικής χωροθέτησης αποτελεί η μονάδα των 880 MW της εταιρείας Χαλυβουργική (με εταίρο τη ΔΕΗ) στον ομώνυμο χώρο στην Ελευσίνα, με ετήσια κατανάλωση σε Φ.Α. 1,7 δις κυβ. μέτρων. Οι περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις είναι αναλογικά ακόμη μεγαλύτερες από τις προηγούμενες δύο περιπτώσεις και έρχονται να προστεθούν στην πλέον μολυσμένη περιοχή της Ελλάδος. Είναι η μη οργανωμένη βιομηχανική περιοχή του Θριάσιου Πεδίου και της Ελευσίνας, όπου λειτουργούν δύο Διυλιστήρια (ΕΛΔΑ, Πετρόλα), δύο Ναυπηγεία (Σκαραμαγκά, Ελευσίνας), δύο Χαλυβουργίες  (Χαλυβουργική, Ελληνική Χαλυβουργία), δύο τσιμεντοβιομηχανίες (Τιτάν, Χάλυψ), βιομηχανία Πυρομαχικών (ΠΥΡΚΑΛ), πλήθος άλλων ρυπογόνων παραγωγικών μονάδων και η μεγαλύτερη χωματερή αστικών απορριμμάτων της χώρας (Άνω Λιόσια και Φυλή). Είναι γνωστό, ότι η ευρύτερη αυτή περιοχή έχει από χρόνια χαρακτηρισθεί ως ‘περιβαλλοντικά κορεσμένη’. 

Η ελευθεριότητα στη χρήση του Φ.Α. στην ηλεκτροπαραγωγή ανατρέπει το Μακροχρόνιο Ενεργειακό Σχεδιασμό της χώρας 

   Ο Μακροχρόνιος Ενεργειακός Σχεδιασμός της Ελλάδας (ΜΕΣΕ) 2007-2020 έχει καταρτισθεί από το Συμβούλιο Εθνικής Ενεργειακής Στρατηγικής (ΣΕΕΣ κατά τον ν.3438/2006) και επισήμως κατατέθηκε στο Κοινοβούλιο από τον Υπουργό Ανάπτυξης τον Αύγουστο 2007. 

   Σε ότι αφορά το φυσικό αέριο παρουσιάζει δύο αντικρουόμενες εκδοχές, οι οποίες μάλιστα έχουν ήδη ακυρωθεί από τις εξελίξεις. Η μία της ΔΕΠΑ (από κοινού με τον ΔΕΣΦΑ) προλέγει συνολική ζήτηση 7,16 δις κυβ. μέτρα (7160000000) το 2015, από τα οποία τα 4,6 δις κυβ. μέτρα (56%) προορίζονται για τη θερμική ηλεκτροπαραγωγή, και 8,35 δις κ.μ. (8350000000) συνολική ζήτηση για το 2020 με 5,4 δις κ.μ. (55%) στην ηλεκτροπαραγωγή.

    Η άλλη εκδοχή προκύπτει από μια σειρά από σενάρια του ΜΕΣΕ σχετικώς με την πιθανή εξέλιξη του ενεργειακού ισοζυγίου της χώρας, τα οποία προϋπολογίζουν τη μεσοσταθμική κατανάλωση του Φ.Α. για ηλεκτρισμό και θερμότητα στα 3,2 δις κυβ. μέτρα το 2015 και 3,6 δις κ.μ. το 2020. Με την εύλογη υπόθεση ότι ζήτηση και κατανάλωση δεν διαφέρουν πολύ παρατηρούμε, ότι οι προβλέψεις της ΔΕΠΑ είναι κατά 30% έως 50% υψηλότερες από αυτές του Εθνικού Ενεργειακού Σχεδιασμού.

    Από την άλλη πλευρά και οι προβλέψεις της ΔΕΠΑ υπολείπονται κατά πολύ – 20% έως 50% – από τις απαιτήσεις της ΔΕΗ σε Φ.Α., η οποία ήδη το 2014 χρειάζεται 5,5 δις έως 7 δις κυβ. μέτρα για την τροφοδότηση των σταθμών συνολικής ισχύος 3557 MW, που έχει στο πρόγραμμά της, βλ. ΠΙΝΑΚΑ 2. Οι ποσότητες αυτές είναι μάλιστα υπερδιπλάσιες αυτών του ΜΕΣΕ για το 2015. Σημειωτέον ότι αφορούν μόνο τη ΔΕΗ και αφήνουν εκτός θεώρησης τις ανάγκες της ιδιωτικής ηλεκτροπαραγωγής για την κίνηση των μονάδων συνολικής ισχύος 4000 MW, οι οποίες, όπως αναφέραμε προηγουμένως στα σημεία Β και Γ, χρειάζονται άλλα 6 έως 7,5 δις κ.μ. πιθανότατα ήδη από το 2012.

   Τα στοιχεία αυτά αποδείχνουν, ότι οι τρέχουσες εξελίξεις στην ελεύθερη πλέον αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου ανατρέπουν την όποια πρόβλεψη στο επίπεδο των πολιτικών εκτιμήσεων και αποφάσεων  (Συμβούλιο Ενεργειακού Σχεδιασμού με τη συμβολή των ΡΑΕ, ΔΕΗ, ΔΕΠΑ, ΔΕΣΦΑ, ΚΑΠΕ κ.ά.), τουλάχιστον σε ότι αφορά στο Φ.Α. Η τελική αποτίμηση παρά τις αντιφατικότητες των προβλέψεων των κρατικών ενεργειακών φορέων δείχνει, ότι τα στοιχεία της ΔΕΗ σε συνδυασμό με αυτά της ιδιωτικής ηλεκτροπαραγωγής έχουν το τεκμήριο της εγκυρότητας, αφού ανταποκρίνονται σε πραγματικές καταστάσεις, που είναι η υποχρεωτική κάλυψη των καθημερινών αναγκών αλλά και των αιχμών ζήτησης της  ηλεκτρικής ενέργειας. Κατά συνέπεια  αφενός ακυρώνουν τον Εθνικό Ενεργειακό Σχεδιασμό σε ότι αφορά το φυσικό αέριο, αφετέρου καθορίζουν τις εξελίξεις στην διακίνησή. Γι’ αυτό τα ερωτήματα για τη δυνατότητα εξασφάλισης των απαιτούμενων μεγάλων ποσοτήτων Φ.Α., η υποβάθμισή του στη δευτερογενή χρήση της θερμοηλεκτρικής παραγωγής και η προστασία του περιβάλλοντος, την οποία πρέπει να λαμβάνει υπόψη ο Εθνικός Ενεργειακός Σχεδιασμός (μείωση αερίων υπερθέρμανσης του πλανήτη, περιβαλλοντικά επιβαρυντικές χωροθετήσεις των ΘΗΣ, ενεργειακός εξορθολογισμός) παραμένουν ανοιχτά και επιτακτικά ζητώντας απαντήσεις και δεσμευτικές πολιτικές  αποφάσεις. 

Επιβάλλεται η μείωση της θερμοηλεκτρικής παραγωγής με Φ.Α. και ο επανασχεδιασμός της χωροθέτησης των νέων μονάδων 

   Τα προαναφερόμενα γεγονότα και οι ορατές από προϋπολογίσιμα μεγέθη μεσοπρόθεσμες εξελίξεις επιβάλλουν να επιλεγεί ο κατάλληλος ενεργειακός σχεδιασμός των χρήσεων και της διάθεσης του Φ.Α. και γενικά της ασφάλειας τροφοδοσίας και της στρατηγικής τροφοδότησης του ΕΣΦΑ (Εθνικού Συστήματος Φ.Α.) με γνώμονα τη μείωση της χρήσης του Φ.Α. στην ηλεκτροπαραγωγή με θερμικές μονάδες και την αύξηση της συμμετοχής του στον αστικό και βιομηχανικό τομέα. Η ΡΑΕ, ο Διαχειριστής ΕΣΦΑ και η ΔΕΠΑ έχουν την αρμοδιότητα να διαμορφώσουν τελικές εισηγήσεις (με τρόπο τεχνοκρατικό συμπεριλαμβάνοντας όμως όλα τα κοινωνικά και περιβαλλοντικά κριτήρια) προς τα κέντρα λήψης της τελικής πολιτικής απόφασης.

   Βασικές παράμετροι σε αυτή τη νέα και εκ βάθρων θεώρηση αποτελεί και η επανεξέταση της χωροθέτησης και της αδειοδότησης, καθώς και η αναστολή της έναρξης λειτουργίας των νέων θερμοηλεκτρικών μονάδων φυσικού αερίου μέχρι τη λήψη των τελικών αποφάσεων της Πολιτείας στο μεγάλο ζήτημα του θεσμοθετημένου Μακροχρόνιου Ενεργειακού Σχεδιασμού της Ελλάδας. Η αρχή αυτής της επανεξέτασης πρέπει να γίνει από τις προαναφερθείσες τρεις επείγουσες περιπτώσεις: Από το ενεργειακό συγκρότημα των τριών μονάδων στον κολπίσκο της Αντίκυρας (βόρειος Κορινθιακός κόλπος) καθώς και από τις δύο μονάδες στην Ελευσίνα (Χαλυβουργική) και τη Μεγαλόπολη.  

11 Φεβρουαρίου 2008 

Δημήτριος  Γ. Παπανίκας         Διονύσιος Π. Μάργαρης

πρ. Καθηγητής                         Αναπλ. Καθηγητής

papanikas@mech.upatras,gr    margaris@mech.upatras.gr 

Πανεπιστήμιο Πατρών

Τμήμα Μηχανολόγων & Αεροναυπηγών Μηχανικών

Τομέας Ενέργειας, Αεροναυτικής  & Περιβάλλοντος  

    Ο Σύλλογος  Περιβάλλον και Πολιτισμός του Δήμου Κηρέως αποφάσισε να απαντήσει στις αιτιάσεις της κυβέρνησης για την εισαγωγή λιθάνθρακα στο ενεργειακό μείγμα με μια μικρή μελέτη και ανάλυση όλων των παραμέτρων.    Σε προηγούμενο άρθρο μας αντικρούσαμε το επιχείρημα ότι ο λιθάνθρακας χρειάζεται για να  καλυφθούν οι αυξημένες ανάγκες  της χώρας σε ηλεκτρισμό. Προτείναμε αύξηση της ενεργειακής αποδοτικότητας στα επίπεδα που επιβάλλει η ΕΕ και χρήση εναλλακτικών μορφών ενέργειας, πάλι όπως επιβάλλει η ΕΕ. Κάποιοι επιχειρηματολογούν  ότι οι άλλες μορφές παραγωγής ηλεκτρισμού είναι ακριβότερες του λιθάνθρακα και θα οδηγήσουν σε αύξηση των τιμών για τον καταναλωτή και για την βιομηχανία (επηρεάζοντας αρνητικά την ανταγωνιστικότητά της). Σε αυτό το άρθρο θα προσπαθήσουμε να αντικρούσουμε αυτό το επιχείρημα 

Λιθάνθρακας σημαίνει χαμηλές τιμές ρεύματος 

   Η επικρατούσα άποψη είναι ότι οι λιθανθρακικές μονάδες αποτελούν τη φθηνότερη εναλλακτική λύση γιατί τα καταγεγραμμένα αποθέματα είναι για 155 χρόνια, ενώ αυτά του πετρελαίου και φυσικού αερίου εξαντλούνται σε 42 και 64 χρόνια, αντίστοιχα.. Παρά τις θεαματικές αυξήσεις στις τιμές λιθάνθρακα τον περασμένο χρόνο, οι τιμές του παραμένουν χαμηλότερες σε σχέση με τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Σημειωτέον, ότι οι τιμές λιθάνθρακα (τιμές DES ARA), έχουν φτάσει τα 143 $/τόνο από 68,5 $/τόνο, πέρυσι  (101 % αύξηση σε ένα χρόνο). Οι αυξήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου, την ίδια περίοδο,  ήταν από 67 $/βαρέλι σε 107 $/βαρέλι (αύξηση 60 %) και από 7,4 $/ΜmΒtu σε 10,63 $/ΜmΒtu (αύξηση 44 %). Η κυβέρνηση εκτιμά ότι οποιαδήποτε μελλοντική αύξηση της τιμής του λιθάνθρακα θα είναι χαμηλότερη από αυτή του πετρελαίου και επιθυμεί απεξάρτηση από το πετρέλαιο. Σημειωτέον, ότι  η παραγωγή ηλεκτρισμού από πετρέλαιο αποτελεί μόνο το 15% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρισμού στη χώρα.

    Παρά το αυξανόμενο υψηλό κόστος κατασκευής των λιθανθρακικών μονάδων  (1.300 €/kW), σε σχέση με αυτό μιας αντίστοιχης μονάδας του φυσικού αερίου (600 €/kW), καθώς και την παρατηρούμενη ραγδαία αύξηση στο κόστος κατασκευής ( 25% αύξηση των τιμών κατασκευής μονάδων λιθάνθρακα από πέρυσι), η κυβέρνηση θεωρεί το λιθάνθρακα οικονομικότερη λύση. Απ’ ότι φαίνεται στον παρακάτω πίνακα, από το European Energy Forum (2006), ο λιθάνθρακας δεν είναι οικονομικότερος από το περιβαλλοντικά φιλικότερο φυσικό αέριο. Τα κόστη στο παρακάτω πίνακα συμπεριλαμβάνουν  φόρους και υπολογίζονται με προεξοφλητικό επιτόκιο 11 %.

Πηγή: Competitiveness of Energy Sources for Electricity Production, European Energy Forum, 2006

    Παρόμοια,  συγκριτική μελέτη του κόστους λιθάνθρακα και φυσικού αερίου ( EUR22744, 2007 καταλήγει ότι  “η παραγωγή ηλεκτρισμού με φυσικό αέριο (παρότι πιο ευμετάβλητο στις τιμές του καυσίμου) μακροπρόθεσμα παρουσιάζει μικρότερους επενδυτικούς κινδύνους σε σχέση με το λιθάνθρακα“.

   Οι παραπάνω τιμές δεν λαμβάνουν υπόψη τους τα παρακάτω σημαντικά κόστη: 

1. Κόστη εξαγοράς CO2,

που απορρέουν από το σύστημα κατανομής και εμπορίας ρύπων. Προβλέψεις δείχνουν ότι οι τιμές CO2  θα ανεβούν σημαντικά εν’ όψει των νέων περιορισμών που επιβάλλονται. Τα κόστη αυτά θα είναι υψηλότερα, λόγω των σημαντικά υψηλότερων εκπομπών του λιθάνθρακα από άλλα καύσιμα ηλεκτροπαραγωγής. Η τιμή του CO2 αυτή τη στιγμή είναι 23 €/τόνο, αλλά προβλέπεται να φτάσει τα 50 €/τόνο το 2020.  Ο κ. Καραβέλλας, της WWF Ελλάς, υπολογίζει ότι αυτό το κόστος μπορεί να ανέλθει στα 1,5 δισ. ευρώ ετησίως, μετά το 2020 (με τιμή CO2 τα 50 €/τόνο). “Κόστος ικανό να επιφέρει σημαντικές βλάβες, ακόμη και σε μια υγιέστατη οικονομία”. Είναι αξιοσημείωτο ότι ο  Ulrich Jobs, διευθύνων σύμβουλος της γνωστής μας πλέον  RWE, δήλωσε  (στις 7/2/08) ότι αν η ΕΕ προχωρήσει όπως προγραμματίζει στην 100% δημοπράτηση των δικαιωμάτων εκπομπών CO2 θα κάνει τις λιθανθρακικές μονάδες μη βιώσιμες οικονομικά. 

2. Εξωτερικά κόστη παραγωγής ηλεκτρικής ενεργείας.

Δηλαδή, κόστη όπως η επιβάρυνση του συστήματος υγείας, μείωση της αγροτικής παραγωγής, έξοδα συντήρησης για φθορές σε υποδομές (δρόμους, κτήρια, μνημεία, κλπ.)  Έκθεση του externe 2005  της ΕΕ δείχνει ότι  τα εξωτερικά κόστη της ηλεκτροπαραγωγής, είναι 35  €/Mwh για το  λιθάνθρακα, 10 €/Mwh για το φυσικό αέριο και για τις ΑΠΕ μόλις 2,5  €/MWh.  Όταν η τιμή πώλησης μιας μεγαβατώρας (Mwh) σήμερα είναι 60 €/Mwh (χρηματιστήριο ενεργείας του Άμστερνταμ), καταλαβαίνει κανείς πόσο σημαντικό είναι αυτό το κόστος. Φυσικά, αυτά τα σημαντικά κόστη δεν τα επιβαρύνεται ο παραγωγός ηλεκτρισμού, αλλά ο κρατικός προϋπολογισμός και οι Έλληνες φορολογούμενοι. Ο παρακάτω πίνακας από το European Energy Forum (2006), συνυπολογίζει και τα κοινωνικά (εξωτερικά κόστη) των διαφόρων καυσίμων παραγωγής ηλεκτρισμού (χωρίς φόρους και με προεξοφλητικό επιτόκιο 3 %).  

Πηγή: Competitiveness of Energy Sources for Electricity Production, European Energy Forum, 2006 

3. Κόστη μεταφοράς εισαγόμενου  λιθάνθρακα.

Στοιχεία από το Baltic exchange (capesize dry index) δείχνουν ότι τα μεταφορικά κόστη (ναύλα) επιβαρύνουν έως και 50% τη τελική τιμή  λιθάνθρακα. Σημειωτέον, ότι τα ναύλα μεταφοράς λιθάνθρακα ανέβηκαν από 5 $/τόνο, το 2002, σε 50 $/τόνο, το Νοέμβρη του 2007.  Επειδή η μεταφορά εισαγομένου λιθάνθρακα θέλει πετρέλαιο, η εξάρτηση της τιμής λιθάνθρακα  από τις τιμές πετρελαίου είναι προφανής. 

    Στα παραπάνω κόστη μπορούν να προστεθούν κα τα μεγάλα πιθανά πρόστιμα που θα κληθεί να πληρώσει η Ελλάδα για αποκλίσεις από τους περιορισμούς εκπομπών που θέτει η ΕΕ και οι διεθνείς συνθήκες για την κλιματική αλλαγή. Το τραγικότερο είναι ότι οι Έλληνες φορολογούμενοι, στο πλαίσιο του “Μέτρου 6.5”  (καθεστώς κρατικής ενίσχυσης Ν.323), ίσως να αναγκαστούν να χρηματοδοτήσουν με κρατικές επιδοτήσεις την εγκατάσταση και λειτουργία τέτοιων μονάδων.

    Ενδεικτικά, σε υπολογισμό κόστους  που κάναμε για τη προγραμματισμένη λιθανθρακική μονάδα στο Μαντούδι Ευβοίας (με βάση τα στοιχεία κόστους  της εταιρείας, αναπροσαρμοσμένα στις σημερινές τιμές λιθάνθρακα και  CO2),  δείξαμε ότι το κόστος παραγωγής μιας μεγαβατώρας είναι 63,9 €/ΜWh, ενώ η διεθνή τιμή πώλησης είναι 66 €/Mwh (στο Χρηματιστήριο Ενέργειας του Άμστερνταμ).  Ποιο θα είναι το πραγματικό όφελος από το λιθάνθρακα στο τιμολόγιο του Έλληνα καταναλωτή, όταν οι τιμές των προγραμματισμένων μονάδων είναι ήδη μεγαλύτερες από αυτές της υπόλοιπης Ευρώπης; Τα στοιχεία αυτά τα αποστείλαμε με επιστολή μας στο ΥΠΕΧΩΔΕ, πριν τέσσερις μήνες. 

   Πιστεύουμε ότι η κυβέρνηση θα πρέπει να λάβει υπόψη της όλα τα παραπάνω κόστη, καθώς και τις εξαρτήσεις από τις ανοδικές τιμές πετρελαίου, πριν αποφασίσει να εισαγάγει το λιθάνθρακα στο ενεργειακό μείγμα. Εκτός από την τιμή ηλεκτρισμού, η κυβέρνηση θα πρέπει να λάβει υπόψη της  το κατά πόσο θα  επιβαρυνθεί ο κρατικός προϋπολογισμός (από αυξημένα έξοδα περίθαλψης, πρόωρων συντάξεων και συντήρησης υποδομών,) καθώς και  πόσο θα ζημιωθούν οι  οικονομικές ομάδες που  πλήττονται (π.χ. αγρότες και τουρισμός).

Σύλλογος  Περιβάλλον και Πολιτισμός του Δήμου Κηρέως –Kireas.org

   Ο Σύλλογος  Περιβάλλον και Πολιτισμός του Δήμου Κηρέως αποφάσισε να απαντήσει στις αιτιάσεις της κυβέρνησης για την εισαγωγή λιθάνθρακα στο ενεργειακό μείγμα με μια μικρή μελέτη και ανάλυση όλων των παραμέτρων.  Ένα από τα κύρια επιχειρήματα της κυβέρνησης είναι η κάλυψη των αυξημένων αναγκών σε ηλεκτρισμό

  Χρειαζόμαστε το λιθάνθρακα για να καλύψουμε την αυξημένη ζήτηση. 

   Η ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια το 2005 ήταν 58,7 TWh και  6,5% αυτής τής ζήτησης καλύφθηκε από εισαγωγές από τη Βουλγαρία (81%) και την ΠΓΔΜ (14%). Ένα τρίτο αυτής της ζήτησης (17,5 TWh) καλύπτει οικιακές ανάγκες. Η ετήσια αύξηση  ζήτησης ηλεκτρισμού είναι  2,4 % ετησίως και αναμένεται να εξομαλυνθεί στο 1,1 % μετά το 2010 (πηγή: 1η έκθεση για το Μακροχρόνιο Ενεργειακό Σχεδιασμό για την Ελλάδα 2008-2020). Η κύρια αύξηση προέρχεται από τον οικιακό και τον τριτογενή τομέα. Η  ζήτηση ρεύματος μέχρι το 2020 θα αυξηθεί από 39% έως 56% (από το 2006) 

   Σύμφωνα με την  πρώτη έκθεση για το Μακροχρόνιο Ενεργειακό Σχεδιασμό, η ΡΑΕ (μέχρι τον Αύγουστο 2007 έχει δώσει άδειες για θερμοηλεκτρικούς σταθμούς ισχύος 7.289,5 MW.  Ενώ από το 2006 μέχρι τώρα η ΡΑΕ (από τα μητρώα της) έχει δώσει θετικές γνωμοδοτήσεις για (διασυνδεδεμένα) αιολικά συστήματα ισχύος 3.248 MW. Συνολική ισχύς 10.537,5 MW. Αν συνυπολογίσει κανείς και τις νέες προγραμματιζόμενες λιθανθρακικές μονάδες ο αριθμός αυτός διπλασιάζεται. Δεδομένου ότι η συνολική εγκατεστημένη ισχύς ηλεκτροπαραγωγής σήμερα στην Ελλάδα είναι 14.051 MW, μιλάμε για σχεδόν υπερκάλυψη της ζήτησης σε ηλεκτρισμό. Μιας ζήτησης που αυξάνεται με ρυθμούς 2,4% ετησίως. Με αυτά τα νούμερα η Ελλάδα  θα γίνει εξαγωγέας ηλεκτρισμού ή νεκροταφείο χρεοκοπημένων εταιρειών ηλεκτροπαραγωγής 

Πώς θα καλυφθεί η ζήτηση χωρίς το ζημιογόνο λιθάνθρακα; 

   Με βάση τα παραπάνω, πιστεύουμε ότι Ελλάδα θα πρέπει να κινηθεί στα πλαίσια που έχει θέσει η ΕΕ:
(1) να μειώσει τη ζήτηση, παίρνοντας μέτρα εξοικονόμησης και βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας  (2) να αυξήσει τη διείσδυση  ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) και φυσικού αερίου   Ο στόχος της ΕΕ για  εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας μέχρι το 2020 είναι 20% (ΚΑΠΕ) (ή 20TWh). Δυστυχώς τα μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας και βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας των κτιρίων είναι  ελλιπή,σύμφωνα με τη WWF. Ο δείκτης της ενεργειακής αποδοτικότητας  για την Ελλάδα είναι στους τέσσερις χαμηλότερους της ΕΕ (δηλαδή 66,1%, σε σχέση με 71,35 %, που είναι ο μέσος όρος αποδοτικότητας της ΕΕ). Η Ελλάδα πρόσφατα καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (απόφαση 17/1/08, C 342/07) για μη ενσωμάτωση της Οδηγίας 2002/91 για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων.  Με αγωνία περιμένουμε το “Σχέδιο Δράσης για την  Ενεργειακή Αποδοτικότητα” που έχει συντάξει το ΚΑΠΕ, μετά από τις επιταγές της ΕΕ, και είναι για έγκριση στο Υπουργείο Ανάπτυξης.

    Το ΚΑΠΕ (στη Βουλή, 8/2/08) προβλέπει ότι μέχρι το 2020, θα έχουμε 5.600 MW από αιολικούς σταθμούς, 800 MW από φωτοβολταϊκά, 400 MW από βιομάζα και 4.200 MW από μικρά υδροηλεκτρικά (σύνολο: 11.000 MW, δηλαδή  αύξηση της παρούσας εγκατεστημένης ισχύος κατά 78%). Αν αυτή η πρόβλεψη είναι έγκυρη (και χωρίς η Ελλάδα να εκπληρώσει τις συμβατικές της υποχρεώσεις στην ΕΕ για εξοικονόμηση 20% σε πρωτογενή ενέργεια) η ζήτηση σε ηλεκτρισμό καλύπτεται και χωρίς το λιθάνθρακα.

       Καλύτερη χρήση και ενσωμάτωση στο ενεργειακό σχεδιασμό των παραπάνω δεσμεύσεων στη ΕΕ  θα καλύψει πλήρως τη ζήτηση σε ηλεκτρισμό. Δηλαδή αν η Ελλάδα είναι απλώς σύννομη στις υποχρεώσεις της στην ΕΕ οι ανάγκες της χώρας σε ηλεκτρισμό καλύπτονται χωρίς λιθάνθρακα. 

Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργεια ανά πηγή(πηγή:

1η έκθεση για το Μακροχρόνιο Ενεργειακό Σχεδιασμό για την Ελλάδα 2008-2020)

  Σύλλογος Περιβάλλον και Πολιτισμός του Δήμου Κηρέως – kireas.org